Dlaczego Dolny Śląsk jest dolny?

Ostatnio sprawdzając w sieci zapytania wpisywane przez internautów w wyszukiwarkę Google’a zauważyłem, że bardzo często pada pytanie: dlaczego Dolny Śląsk jest dolny? To z pozoru proste pytanie uświadomiło mi, że nie jest to sprawa dość oczywista i że warto byłoby ją wyjaśnić. Natchnęło mnie to do napisania tego artykułu.

Choć nazwa regionu Śląsk (i jej warianty) używana była już znacznie wcześniej, to po raz pierwszy Dolny Śląsk pojawia się dopiero w II połowie XVI wieku. Jak czytamy w monografii historycznej Dolnego Śląska:

„Nazwa Dolny Śląsk, używana dziś powszechnie do określenia obszaru rozciągającego się między pasmem Sudetów na południu a doliną Baryczy na północy oraz między Nysą Łużycką na zachodzie a Nysą Kłodzką na wschodzie, pojawiła się po raz pierwszy w wydanej w 1571 r. książce „Gentis Silesiae annales”, napisanej przez Joachima Cureusa. Terytorium to odpowiada historycznym granicom tzw. Śląska właściwego (dolnego i środkowego), oddzielonego przesieką, ciągnącą się wzdłuż Nysy Kłodzkiej i Stobrawy, od Opolszczyzny, przynależnej do Śląska w ujęciu geograficznym, a więc sięgającym na wschodzie niemal aż po Kraków. Od 1202 r. przesieka ta stała się linią rozgraniczającą władztwo terytorialne dwóch gałęzi Piastów śląskich – młodszej, wywodzącej się od Mieszka Laskonogiego […] oraz starszej pochodzącej od Bolesława Wysokiego […].”
Dolny Śląsk Monografia Historyczna pod red. W. Wrzesińskiego str. 59

„Gentis Silesiae annales” autorstwa J. Cureusa z 1571 roku – To tu po raz pierwszy pojawia się nazwa Dolny Śląsk

Natomiast internetowy słownik PWN podaje taką oto definicję Dolnego Śląska:

„Śląsk, Dolny, pojęcie geogr.-hist., którym dla odróżnienia od Śląska Górnego, określa się część Śląska nad środkową Odrą, między Wielkopolską a Sudetami oraz Nysą Łużycką a pasem średniow. przesieki w okolicach Brzegu;”

Tak więc współczesne określenie Dolny Śląsk odnosi się tak de facto do obszaru właściwego Śląska z historyczną stolicą we Wrocławiu. Późniejsze wykrystalizowanie się podziału na dwie części było wynikiem wcześniejszego podziału terytorium i władzy w łonie Piastów Śląskich. Nie tłumaczy to jednak skąd wzięły się określenia Górny i Dolny Śląsk, które na domiar tego są odwrotne do położenia na współczesnej mapie. W tym przypadku przyczynę określeń „górny” i „dolny” należy doszukiwać się w przebiegu najważniejszej śląskiej rzeki – Odry. Przebieg Odry, która przepływa przez środek Śląska, może być tutaj wskazówką. Obszar położony wokół górnego biegu Odry nazwany został Górnym Śląskiem, obszar położony wokół niższego biegu rzeki – Dolnym Śląskiem. Żeby lepiej zobrazować tę sytuację, należałoby mapę Śląska zorientować na południe, czyli tak żeby górna krawędź mapy wskazywała kierunek południowy. Współcześnie przyjęło się orientować mapę na północ, jednak dawniej nie zawsze było to regułą. Poniżej przedstawiam mapę Śląska autorstwa Martina Helwiga. Mapa powstała w 1561 roku, czyli 10 lat wcześniej przed wydaniem dzieła Joachima Cureusa, w którym pojawia się po raz pierwszy nazwa Dolny Śląsk. Spoglądając na tę XVI-wieczną mapę widzimy jak dawniej postrzegany był region. W takim położeniu podział Śląska na dolny i górny wydaje się znacznie bardziej klarowny.

Mapa Śląska autorstwa M. Helwiga z 1561 roku – Mapa zorientowana jest na południe, dzięki temu lepiej obrazuje sens określeń Górny i Dolny Śląsk

Mapa w dużej rozdzielczości (2388×1996) i bez napisów dostępna jest pod tym linkiem.

Artykuł Dlaczego Dolny Śląsk jest dolny? – Wyjaśnienie nazwy pochodzi z serwisu Eloblog.

Kolorowa mapa Śląska z 1679 roku

Piękna kolorowa mapa Śląska autorstwa francuskiego kartografa i geografa Nicolasa Sansona (1600-1667). Mapa została wydana w Paryżu. W prawym górnym rogu, w kartuszu pod opisem mapy widnieje data 1679 rok. Mapa musiała być wydana już wcześniej, jeszcze za życia autora. Prawdopodobnie w 1654 lub 1675 roku ukazywała się już w atlasach Nicolasa Sansona. Mapa jest kolorowa, w ten sposób zostały wyznaczone granice obszarów administracyjnych. Na mapie zaznaczono ukształtowanie terenu, sieć rzeczną i lasy. Oczywiście naniesiono na nią również ważniejsze śląskie miasta, miejscowości, a także zamki. W lewym dolnym rogu widnieje dodatkowa mapa przedstawiająca Morawy.

Kolorowa mapa Śląska z 1679 roku – Źródło: Repozytorium Cyfrowe Instytutów Naukowych

Breslaw (Wrocław)

Schweidnitz (Świdnica)

Beuthen (Bytom Odrzański) i Glogau (Głogów)

Fürstenstein (Zamek Książ) i Königsberg (Zamek Grodno)

Mapa w pełnej rozdzielczości dostępna jest w zasobach Repozytorium Cyfrowego Instytutów Naukowych. Po wejściu na stronę klikamy „pokaż treść!”. Następnie (jak na niżej załączonym obrazku) w prawym dolnym rogu klikamy „więcej” [1], po czym wybieramy opcję „DjVU – HTML 5” [2] i dalej „pokaż”. W ten oto sposób nie trzeba instalować żadnego dodatkowego rozszerzenia, czy też wtyczek do przeglądarki. Polecam korzystać z przeglądarki Google Chrome.

Link do zasobów z mapą.

Przykład korzystanie z zasobów RCIN

Artykuł Kolorowa mapa Śląska z 1679 roku pochodzi z serwisu Eloblog.

Mapa Prowincji Śląsk

Załączona mapa została wydana pod tytułem „General-Karte von der Königlich Preussischen Provinz Schlesien” – Główna Mapa Królewskiej Pruskiej Prowincji Śląsk. Jak czytamy w nagłówku mapy, opracowana została przez kpt. W. Liebenowa. Mapa została wydana w formie rozkładanej książeczki, stąd widoczny podział na małe prostokątne fragmenty. W kwestii granic samej prowincji Śląsk, należy się kilka słów wyjaśnienia. Jak możemy zauważyć na mapie, granice prowincji wychodzą daleko poza współczesną granicę polsko-niemiecką. Taki stan rzeczy był wynikiem zmian administracyjnych dokonanych w pierwszej połowie XIX wieku. Po wojnach napoleońskich północna część Królestwa Saksonii została włączona do Królestwa Prus, w efekcie czego po reformie administracyjnej część Górnych Łużyc została włączona do śląskiej prowincji. W taki oto sposób – że się tak wyrażę – została złamana historyczna zachodnia granica regionu, która pierwotnie (historycznie) była oparta na rzece Kwisa.

Na mapie zaznaczone są liczne miejscowości, ukształtowanie terenu, rzeki, jeziora, sieć kolejowa i drogowa. Ponadto na arkuszu mamy wyszczególnione dodatkowe obszary, które zostały wyrysowane z większą dokładnością. Są to obszary wokół Wrocławia (stolica prowincji), obszar górnośląskich kopalni węgla i pasmo Karkonoszy. Dodatkowo dołączona jest jeszcze jedna mapka z aktualnym stanem sieci kolejowej w zachodniej części Królestwa Prus.

Pruska mapa prowincji Śląsk z 1865 roku – Źródło: dolny-slask.org.pl / Zielonogórska Biblioteka Cyfrowa

Mapa w pełnej rozdzielczości dostępna jest w dwóch źródłach:

• Na portalu dolny-slask.org.pl
• Na stronie Zielonogórskiej Biblioteki Cyfrowej

W przypadku korzystania ze zbiorów Zielonogórskiej Biblioteki Cyfrowej polecam korzystać z przeglądarki Google Chrome. Po wejściu na stronę klikamy „pokaż treść”, następnie w prawym dolnym rogu klikamy „więcej” [1], a następnie wybieramy opcję „DjVU – HTML 5” [2]. W ten oto sposób nie trzeba instalować żadnego dodatkowego rozszerzenia, czy też wtyczek do przeglądarki.

Korzystanie z zasobów Zielonogórskiej Biblioteki Cyfrowej

Artykuł Piękna pruska mapa prowincji Śląsk z 1865 roku pochodzi z serwisu Eloblog.

Zbiory starych map i archiwalnych rycin Śląska

Ostatnio na e-maila jeden z czytelników przesłał mi link do zdigitalizowanych zbiorów starych map i rycin Śląska. Część z map jest już powszechnie znana, niektóre prezentowałem również na blogu. Są jednak pewne „rarytasy”, z którymi spotkałem się po raz pierwszy, a które to uważam za warte dalszego rozpowszechnienia. Zwłaszcza stare plany miast i panoramy. Zbiory prezentowane są na stronie Morawskiej Bibliotek w Brnie (Moravská zemská knihovna v Brně).

Morawskiej Bibliotek w Brnie – Zbiory starych map i archiwalnych rycin Śląska

Link do zbiorów: mapy.mzk.cz

Umieszczenie starych map i rycin w czeskich zbiorach nie jest przypadkowe, bowiem do połowy XVIII wieku Śląsk był częścią tzw. Korony Czeskiej. Stąd oprócz Śląska, w zbiorach na osobnych podstronach znajdziemy również kolekcje dotyczące innych regionów wchodzących w skład korony: Moraw i Czech właściwych. Większość z archiwaliów pochodzi właśnie z I połowy XVIII wieku, z okresu poprzedzającego i obejmującego wojny śląskie. Znajdziemy tam również plany niektórych bitew, które rozegrały się w trakcie wojen śląskich. Przeglądając stare mapy warto jeszcze skorzystać z opcji pozwalającej nałożyć akrusz archiwalnej mapy na współczesne mapy Google Maps. W tym celu należy kliknąć na przycisk „Zobrazit na StareMapy.cz” po prawej stronie.

Archiwalna mapa Śląska w zdigitalizowanych zbiorach Morawskiej Bibliotek w Brnie

Artykuł Zbiór starych map i archiwalnych rycin Śląska pochodzi z serwisu Eloblog.

Miasta 300 lat temu na Śląsku

Zaprezentowane archiwalne panoramy Śląska pochodzą z lat 30-tych XVIII wieku. Większość z nich opatrzona jest datą z lat pomiędzy 1737-1739. Autorem tych starych grafik jest śląski rysownik Friedrich Bernhard Werner, czasem występujący również pod swoim czeskim imieniem Bedřich. Warto wspomnieć, że w momencie tworzenia i publikowania tych rysunków, Śląsk znajdował się w przededniu ważnych wydarzeń – wybuchu wojen śląskich. Pierwsza z nich wybuchła w roku 1740, druga w roku 1744, a ostatnia w roku 1756. Dla Śląska wojny te były brzemienne w skutkach, gdyż oderwały tę krainę już na zawsze od Korony Czeskiej, tym samym rozpoczynając okres pruskiej dominacji i wpływów. Warto również zwrócić uwagę na to, że duża część z miast posiadała jeszcze mury miejskie, stanowiące niejako gorset, często uniemożliwiający rozwój miasta. Mury miejskie rozbierane były później, jak w przypadku Wrocławia stało się to dopiero na początku XIX wieku.

Ponieważ teren Górnego i Dolnego Śląska nie jest tożsamy z obecnym podziałem administracyjnym, zamieszczone grafiki podzieliłem współczesnymi województwami. W nawiasach zapisałem ówcześnie obowiązujące i podane nazwy miast. Zwracam uwagę, że mogą się one różnić od przedwojennych niemieckich nazw. Język, jak i nazwy miast, ewoluowały przez stulecia.

Województwo dolnośląskie

Wrocław (Breslau) – Rok 1737 – Tak wyglądały miasta 300 lat temu!

Wrocław od strony Odry – Rok 1737

Legnica (Liegnitz) – Rok 1738

Świdnica (Schweidnitz) – Rok 1738

Kamienna Góra (Landeshut) – Rok 1738

Oleśnica (Oles) – Rok 1737

Wołów (Wohlau) – Rok 1737

Środa Śląska (Neumarck) – Rok 1737

Ząbkowice Śląskie (Franckenstein) – Rok 1738

Ziębice (Münsterberg) – Rok 1738

Jelenia Góra (Hirschberg) – Rok 1739

Jawor (Jauer) – Rok 1739

Kowary (Schmiedeberg) – Rok 1739

Głogów (Glogau) – Rok 1739

Bardo (Warta) – Rok 1738

Oława (Olau) – Rok 1737

Twardogóra (Festenberg) – Rok 1737

Niemcza (Nimtsch) – Rok 1737

Strzelin (Streelen) – Rok 1737

Bierutów (Bernstadt) – Rok 1737

Trzebnica (Trebnitz) i Dobroszyce (Juliusburg) – Rok 1737

Ścinawa (Stignau) – Rok 1737

Wąsosz (Herrnstadt) – Rok 1737

Opactwo Cystersów w Lubiążu (Leubus) – 1737

Lubin (Lüben) – Rok 1738

Złotoryja (Goldberg) – Rok 1738

Prochowice (Parchwitz) – Rok 1738

Zamek Grodziec (Graditzberg) – Rok 1738

Świebodzice (Freyberg) – Rok 1738

Zamek Książ (Scloß Fürstentstein) – Rok 1738

Dzierżoniów (Reichenbach) – Rok 1738

Strzegom (Strigau) – Rok 1738

Sobótka (Zubten) i Ślęża – Rok 1738

Złoty Stok (Reichstein) – Rok 1738

Srebrna Góra (Silberberg) – Rok 1738

Góra (Gurau) – Rok 1739

Lubomierz (Liebethal) – Rok 1739

Cieplice Śląskie-Zdrój (Warmbad) – Rok 1739

Lwówek Śląski (Lemberg) – Rok 1739

Gryfów Śląski (Greiffenberg) – Rok 1739

Bolesławiec (Buntzlau) – Rok 1739

Prusice (Prausnitz) – Rok 1739

Głębowice (Gros Strenz) – Rok 1737

Województwo opolskie

Opole (Oppeln) – Rok 1739

Brzeg (Brieg) – Rok 1737

Nysa (Neis) – Rok 1738

Namysłów (Namslau) – Rok 1737

Głubczyce (Leobschütz) – Rok 1737

Głogówek (Klein Glogau) – Rok 1739

Otmuchów (Ottmachau) – Rok 1738

Głuchołazy (Ziegenhals) – Rok 1738

Grodków (Grotkau) – Rok 1738

Paczków (Patschkau) – Rok 1738

Prudnik (Neustadt) – Rok 1739

Krapkowice (Krapitz) – Rok 1739

Koźle, Kędzierzyn-Koźle (Kosel) – Rok 1739

Województwo śląskie

Racibórz (Ratibor) – Rok 1739

Cieszyn (Teschen) – Rok 1738

Rudy (Rauden) – Rok 1737

Województwo lubuskie

Żagań (Sagan) – Rok 1737

Kożuchów (Freystad) – Rok 1739

Artykuł Tak wyglądały miasta 300 lat temu na Dolnym i Górnym Śląsku! pochodzi z serwisu Eloblog.

Stara mapa Śląska w Koronie Czech

Mapa pochodzi z roku 1680 i została sporządzona przez holenderskiego kartografa Frederika de Wita. Frederik de Wit był autorem wielu map różnych regionów świata, planów miejskich oraz panoram miast. Poniższa mapa obejmuje trzy główne regiony z których składało się Królestwo Czech: Czechy Właściwe, Śląsk i Morawy. Znalazłem ją na stronie zdigitalizowanych zbiorów Biblioteki Publicznej w Bostonie. Dla nas oczywiście najbardziej interesujący jest Śląsk. Możemy zobaczyć na mapie, jak w XVII wieku ukształtowany był region. Ponieważ granice między regionami są słabo zaznaczone, strzałką wskazałem, gdzie należy szukać Śląska. Przeglądając tę starą mapę polecam zwrócić uwagę na nazwy miast, które w swojej formie mogą różnić się od niemieckich przedwojennych nazw miejscowości.

Stara mapa Śląska, Czech i Moraw z 1680 roku – Autor: Frederik de Wit

Mapę oczywiście należy przeglądać w dużej rozdzielczości, jest ona dostępna tutaj oraz tutaj.

A oto niektóre fragmenty Śląska i miasta, które możemy odnaleźć na tej starej mapie.

Wrocław (Breslaw) i okolice

Świdnica (Schweidnitz), Świebodzice (Freyberg) i Wałbrzych (Waldenberg)

Legnica (Lignitz), Jawor (Lawer) i Wołów (Wolaw)

Żagań (Sagan) i okolice

Racibórz (Ratibor), Opawa (Opawa) i Karniów (Karnow)

Opole (Oppelen) i okolice

Głogów (Glogaw) i okolice

Zobacz także: Niezwykła stara mapa Śląska z 1561 roku

Artykuł Mapa Śląska, Czech i Moraw z 1680 roku pochodzi z serwisu Eloblog.

Zabytkowe browary w Żywcu – Muzeum Browaru Żywiec

Pierwszy zakład, który odwiedziłem znajdował się w Żywcu. Było to w roku 2013. Browar w Żywcu został założony już w roku 1865 przez arcyksięcia Albrechta Fryderyka Habsburga. Jego losy były różne, uzależnione głównie od wydarzeń i sytuacji politycznej w jakich znajdował się region. W okresie PRLu browary należały do skarbu państwa. Wtedy też zostały rozbudowane i zmodernizowane. Z tego okresu pochodzi słynne logo, które znajduje się na etykiecie piwa. Z jego powstaniem wiąże się pewna ciekawostka. Na etykiecie znajduje się bowiem para tańcząca krakowiaka, która przecież nie miała żadnego związku z żywieckim regionem. Piwo miało iść na eksport do USA. Zrobiono więc badania wśród amerykańskiej Polonii, z których wynikało, że to właśnie para krakowiaków kojarzy się najbardziej z Polską. Tak więc znalazła się ona na etykiecie tylko w celach marketingowych, wbrew historii i tradycji. Wizerunek jednak przyjął się dobrze i wykorzystywany jest do dnia dzisiejszego.

Para tańcząca krakowiaka z etykiety piwa

Po przemianach gospodarczych żywieckie browary zostały przekształcone i sprywatyzowane. Obecnie ich większościowym udziałowcem jest holenderski koncern Heineken. Odwiedzając zabytkowe browary w Żywcu zwiedzamy głównie muzeum poświęcone historii browarnictwa. Ekspozycja jest bogata i multimedialna, sięgająca od początków piwowarstwa, po czasy współczesne. Jeżeli dobrze pamiętam, można również zwiedzać część przemysłową browarów, z której ja zrezygnowałem. Na koniec wycieczki w cenie biletu jest degustacja piwa, a dla zmotoryzowanych soku owocowego.

Stara panorama browarów w Żywcu

Widok współczesny na zabytkowe browary w Żywcu

Makieta zabytkowych browarów w Żywcu

Ekspozycja Muzeum Browaru Żywiec

Ekspozycja Muzeum Browaru Żywiec

Ekspozycja Muzeum Browaru Żywiec

Degustacja po zwiedzaniu Muzeum Browaru Żywiec

Zabytkowe browary w Tychach – Tyskie Browarium

Drugi zakład znajduje się w Tychach na Górnym Śląsku. Miałem okazję zwiedzać go w roku 2014. Pierwsze wzmianki o warzeniu piwa w tym miejscu pochodzą juz z XVII wieku. Jednak prawdziwy rozkwit tyskich browarów związany jest z postacią Jana Henryka XI von Hochberga, księcia von Pless. Rodzina Hochbergów von Pless była jedną z najbogatszych rodzin w ówczesnych Prusach. W skład ich posiadłości wchodziły m.in. sławny Zamek w Pszczynie na Górnym Śląsku oraz Zamek Książ na Dolnym Śląsku. Dziś wizerunek Jana Henryka XI możemy zobaczyć na etykiecie piwa marki „Książęce”, które również produkowane jest przez ten sam browar.

Jan Henryk XI von Hochberg i fragment etykiety piwa „Książęce” z jego wizerunkiem – Zbiory: Fundacja Księżnej Daisy von Pless

Po II Wojnie Światowej zakład został znacjonalizowany, zresztą jak wiele innych podobnych przedsiębiorstw. Po przemianach gospodarczych Tyskie Browary Książęce sprywatyzowano i obecnie są częścią Kompanii Piwowarskiej, a ta z kolei jest własnością południowoafrykańskiego koncernu SABMiller. Współcześnie na terenie browaru utworzono tzw. Tyskie Browarium, które udostępnione jest do zwiedzania. Zwiedzanie odbywa się w kilku etapach. Najpierw odwiedzamy wystawę poświęconą historii piwowarstwa, gdzie prezentowany jest również film. Później wraz z przewodnikiem idziemy zwiedzać zabytkową część tyskich browarów. Dalej odwiedzamy współczesne zakłady, które produkują piwo w sposób już zautomatyzowany i nowoczesny. Na sam koniec degustacja wyrobów, oczywiście w ramach biletu.

Stara panorama browarów książęcych w Tychach – Zbiory: Fundacja Księżnej Daisy von Pless

Tyskie Browarium

Zabytkowy samochód Tyskich Browarów Książęcych

Ekspozycja w Tyskiem Browarium

Ekspozycja w Tyskiem Browarium

Stare plany zabytkowych browarów w Tychach

Zabytkowa warzelnia Browarów Książęcych

Zabytkowa warzelnia Browarów Książęcych

Zabytkowa warzelnia Browarów Książęcych

Współczesne części browarów w Tychach

Współczesne części browarów w Tychach

Informacje na temat zwiedzania zabytkowych browarów znajdują się na ich stronach: Tyskie Browarium i Muzeum Browaru Żywiec. Radzę wcześniej rezerwować zwiedzanie. Poniżej mapa z zaznaczonymi lokalizacjami.

Artykuł Zabytkowe browary w Tychach i Żywcu pochodzi z serwisu Eloblog.

Ciekawe miejsca na Górnym Śląsku do zobaczenia

Opisałem pierwszych 10 ciekawych miejsce, które uważam za warte odwiedzenia. Pozostałe są zaznaczone na mapie. Ciekawe miejsca na Górnym Śląsku ograniczyłem do terenów Górnego Śląska i Śląska Cieszyńskiego, znajdujących się obszarze województwa śląskiego. Mapa z ciekawymi miejscami będzie jeszcze uzupełniana. Kolejność miejsc nie ma znaczenia.

Zobacz także uzupełnienie: Atrakcje turystyczne Śląsk i okolice – Co zwiedzać?

Drewniana Wieża w Gliwicach

Gliwicka drewniana wieża to prawdziwa perełka budowlana na Śląsku. Obecnie jest to największa na świecie konstrukcja zbudowana w całości z drewna. Wieża ma 111 m wysokości. Została zbudowana przez Niemców w latach 1935-1938, jako wieża gliwickiej radiostacji. To właśnie tutaj tuż przed wybuchem II Wojny Światowej została przez Niemców sfingowana napaść na radiostację, a to z kolei miało być pretekstem do rozpoczęcia inwazji na Polskę. Przy wieży znajduje się Muzeum Historii Radia i Sztuki Mediów, które udostępnione jest do zwiedzania.
Link: www.muzeum.gliwice.pl

Drewniana Wieża w Gliwicach – Ciekawe miejsca na Górnym Śląsku

Osiedle Nikiszowiec w Katowicach

Nikiszowiec to osiedle górnicze zbudowane na początku XX wieku na zlecenie spółki górniczej Georg von Giesches Erben. Osiedle zostało wybudowane dla pracowników pobliskiej kopalni węgla kamiennego „Wieczorek”. Dzisiaj jest już częścią administracyjną miasta Katowice. Jego charakterystyczna zabudowa wykonana z surowej czerwonej cegły stała się atrakcją turystyczną samą w sobie. Niestety na atrakcyjności tego ciekawego miejsca położyły się ceniem problemy związane z bezpieczeństwem i przestępczością. Obecnie Osiedle Nikiszowiec wpisane jest na listę Pomników Historii oraz znajduje się także na trasie Szlaku Zabytków Techniki.

Osiedle Nikiszowiec w Katowicach – Foto: Halina Gniewkowska-Gniadek

Park Śląski w Chorzowie

Park Śląski to jeden z największych parków miejskich w Europie. Ma około 640 ha powierzchni. Jest oazą zieleni pośród górnośląskiej aglomeracji, chętnie odwiedzaną przez turystów i spacerowiczów. Odbywają się tu również imprezy masowe. Budowa parku ruszyła w latach 50 ubiegłego wieku z inicjatywy gen. Jerzego Ziętka. Park powstał na dawnych zdewastowanych terenach przemysłowo-górniczych. Obecnie jest to bardzo popularne miejsce, które rocznie odwiedza około 3 mln ludzi. Przy parku znajduje się wiele ciekawych atrakcji i popularnych miejsc, warto choćby wymienić: Stadion Śląski, kolejkę linową „Elka”, Planetarium, Śląski Ogród Zoologiczny.
Link: www.parkslaski.pl

Park Śląski w Chorzowie – Ciekawe Miejsca na Górnym Śląsku – Foto: Halina Gniewkowska-Gniadek

Kopiec Wyzwolenia w Piekarach Śląskich

Kopiec w Piekarach Śląskich został usypany jeszcze przed wybuchem II Wojny Światowej, w latach 1932-1937. Powstał dla upamiętnienia przemarszu wojsk i husarii polskiej króla Jana III Sobieskiego pod Wiedeń oraz Powstań Śląskich. Ostatecznie to Powstania Śląskie przyczyniły się do przyłączenia tej części Śląska do II Rzeczypospolitej Polskiej. W jego budowie brało udział wielu działaczy niepodległościowych. Stąd nazwa tego ciekawego miejsca – Kopiec Wyzwolenia. Od podstawy Kopiec Wyzwolenia posiada 20 m wysokości, a z jego szczytu rozciąga się panorama na okoliczne tereny.

Kopiec Wyzwolenia w Piekarach Śląskich – Źródło: commons.wikimedia.org Foto: Cicik89

Gmach Sejmu Śląskiego w Katowicach

Gmach Sejmu Śląskiego to kolejne ciekawe miejsce w Katowicach. Budynek został wzniesiony w latach 1925-1929, na potrzeby Sejmu Śląskiego, który był autonomicznym organem województwa śląskiego. Budowa gmachu wynosiła wówczas 12,5 mln złotych. Obiekt został wzniesiony w popularnym w XX wieku stylu modernistycznym. Budynek jest naprawdę sporych rozmiarów, mieści się w nim 634 pomieszczeń, a jego powierzchnia wynosi około 6550 m². Współcześnie w budynku znajduje się Urząd Marszałkowski Województwa Śląskiego, a sam obiekt został wpisany na prestiżową listę Pomników Historii.

Gmach Sejmu Śląskiego w Katowicach – Foto: Halina Gniewkowska-Gniadek

Romańska Rotunda w Cieszynie

Na Śląsku Cieszyńskim znajduje się jeden z najstarszych zabytków budownictwa polskiego o charakterze sakralnym. Mowa jest tu o romańskiej rotundzie kaplicy św. Mikołaja w Cieszynie, której wybudowanie szacuje się na XII wiek. Inne badania datują jej powstanie już na XI wiek. Wraz z upływem lat rotunda niszczała i była modernizowana. Ostatecznie jej pierwotny charakter przywrócono podczas modernizacji po wojnie. Ciekawostką jest to, że wizerunek rotundy znajduje się na rewersie banknotu polskiego o nominale 20 zł. Budowla pierwotnie pełniła funkcję kaplicy przy zamku. Obecnie w kaplicy nabożeństwa odbywają się tylko okazjonalnie. Rotundę można zwiedzić w ramach zwiedzania Wieży Piastowskiej.
Link: www.zamekcieszyn.pl

Romańska Rotunda w Cieszynie – Źródło: commons.wikimedia.org Foto: Pankrzysztoff

Zamek Prezydentów Polski w Wiśle

W Wiśle znajduje się bardzo ciekawe miejsce – Zamek Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. Obiekt został wybudowany na przełomie lat 20 i 30 ubiegłego wieku. Wówczas wzniesiony został dla prezydenta Ignacego Mościckiego, który wykorzystywał go w celach wypoczynkowych. Zamek pięknie położony w Beskidzie Śląskim nadawał się do tego znakomicie. Obiekt stracił swoje przeznaczenie w okresie PRLu, kiedy to urząd prezydenta został zlikwidowany. W roku 2002 obiekt został z powrotem przejęty przez Kancelarie Prezydenta RP, wyremontowany i pełni swoją pierwotną rolę do dnia dzisiejszego. Co ciekawe, zamek jest również udostępniony do zwiedzania, ale tylko dla zorganizowanych grup i po wcześniejszej rezerwacji.
Link: www.zamekwisla.pl

Zamek Prezydentów Polski w Wiśle – Foto: Tomasz Kapczyński

Trójkąt Trzech Cesarzy

Kiedyś bardzo popularne i ciekawe miejsce na turystycznej mapie XIX-wiecznej Europy. Trójkąt Trzech Cesarzy to trójstyk granic, czyli punkt w którym dawniej spotykały się granice trzech ówczesnych mocarstwa. Cesarstwa Niemieckiego, Cesarstwa Austro-Węgierskiego i Imperium Rosyjskiego. Stąd od tytułów władców tych państw pochodzi nazwa tego miejsca. Współcześnie trójstyk znajduje się na granicy Sosnowca i Mysłowic. Trochę zaniedbany i mocno zarośnięty nie przypomina już z wyglądu dawnego miejsca, które możemy zobaczyć choćby na archiwalnych pocztówkach.
Link: www.trojkattrzechcesarzy.pl

Trójstyk na starej pocztówce – Po lewej Niemcy, po prawej Austria, na górze Rosja

Trójstyk Polski, Czech i Słowacji

Kolejny trójstyk granic, ale tym razem już współczesny, znajduje się w Beskidzie Śląskim. Punkt styku granic Polski, Słowacji i Czech. Jeden z dwóch trójstyków przy polskiej granicy, w którym wszystkie trzy państwa należą do Unii Europejskiej i strefy Schengen. Miejsce to jest więc swobodnie dostępne i odpowiednio zadbane. Po wszystkich trzech stronach granic umieszczone są kamienne obeliski. Jest również wiata turystyczna przy której można usiąść, zatrzymać się i odpocząć.

Trójstyk Polski, Czech i Słowacji – Źródło: commons.wikimedia.org Foto: Ricardo77

Beskid Śląski, Barania Góra, Skrzyczne

Beskid Śląski to cieszące się dużą popularnością pasmo górskie, historycznie znajdujące się w większości na Śląsku Cieszyńskim (Górnym Śląsku). Beskid Śląski posiada gęstą sieć szlaków pieszych i rowerowych. Dwa popularne najwyższe szczyty to Skrzyczne (1257 m n.p.m.) i Barania Góra (1220 m n.p.m.). Na Baraniej Górze znajduje się wieża widokowa, z której rozciąga się piękna panorama gór po stronie Polski, Czech i Słowacji. To właśnie na zachodnich stokach Baraniej Góry swoje źródło ma rzeka Wisła. Natomiast na szczyt Skrzyczne możemy wjechać popularną kolejką linową. W Beskidzie Śląskim znajduje się wiele ciekawych turystycznych miejscowości, jak Szczyrk, Wisła, Ustroń i Brenna.

Beskid Śląski – Foto: Tomasz Kapczyński

Zobacz także uzupełnienie: Atrakcje turystyczne Śląsk i okolice – Co zwiedzać?
Mapa i lista – Ciekawe miejsca na Górnym Śląsku do zobaczenia

Artykuł Ciekawe miejsca na Górnym Śląsku do zobaczenia pochodzi z serwisu Eloblog.

Atrakcje turystyczne Śląsk i okolice – Co zwiedzać?

Zestawienie „Atrakcje Turystyczne Śląsk i Okolice” lista i mapa z najważniejszymi atrakcjami turystycznymi w województwie śląskim. Ponieważ na Śląsku historyczne granice krainy nie pokrywają się granicami województwa, jako odniesienie postanowiłem wybrać dla uproszczenia obszar województwa. Jednocześnie zwracam uwagę, że Śląsk, to nie jest dokładnie to samo, co Górny Śląsk i województwo śląskie. Opisałem pierwszych 11 miejsc, które uważam za szczególnie atrakcyjne i popularne. Pozostałe są zaznaczone na mapie. Mapa z atrakcjami turystycznymi województwa śląskiego będzie uzupełniana. Kolejność miejsc nie ma znaczenia.

Zobacz także uzupełnienie: Ciekawe miejsca na Górnym Śląsku do zobaczenia

Zamek w Pszczynie

Pszczyński zamek to jedna z najważniejszych atrakcji województwa i jeden z najpopularniejszych zabytków w tym regionie. Ostatnim właścicielami obiektu był ród Hochbergów von Pless, ten sam, który posiadał sławny Zamek Książ w Wałbrzychu. Swój obecny neobarokowy kształt obiekt uzyskał podczas przebudowy w XIX wieku. Zamek oferuje zwiedzanie swoich pięknych wnętrz, które zostały zamienione na muzeum. Co warto podkreślić, wraz z zachowanym bogatym wyposażeniem! Budynek otoczony jest pięknym parkiem wraz z oczkiem wodny, całość w ramach założenia pałacowo-parkowego.
Link: www.zamek-pszczyna.pl

Zamek w Pszczynie – Atrakcje Turystyczne Śląsk

Zamek Ogrodzieniec w Podzamczu

Zamek Ogrodzieniec to przepiękne zamkowe ruiny położone na Jurze Krakowsko-Częstochowskiej. Okazałe ruiny położone są na Górze Zamkowej. Zamek jest częścią tzw. Szlaku Orlich Gniazd. Pomimo iż są to ruiny, zamek jest zagospodarowany i udostępniony do zwiedzania. Na zamku poprowadzona jest trasa turystyczna, w trakcie której zwiedzamy wiele zamkowych zakamarków. Dziedziniec, kuchnię, sypialnię, baszty, izbę rycerską, skarbiec i inne miejsca. Niedaleko zamku na Górze Birów znajduje się rekonstrukcja wczesnośredniowiecznego drewnianego grodu, która również udostępniona jest do zwiedzania w sezonie wiosna-jesień.
Link: www.zamek-ogrodzieniec.pl

Zamek Ogrodzieniec w Podzamczu – Szlak Orlich Gniazd – Foto: Grzegorz Posała

Zamek Królewski w Olsztynie

Kolejnym zamkiem cieszącym się dużą popularnością są zamkowe ruiny położone we wsi Olsztyn koło Częstochowy. Zamek również znajduje się na Szlaku Orlich Gniazd. Pierwsze wzmianki o zamku w tym miejscu pochodzą już z początków XIV wieku. W późniejszym czasie warownia została rozbudowana przez króla Kazimierza Wielkiego. Do dnia dzisiejszego zachowały się tylko ruiny z bardzo charakterystyczną sterczącą pozostałością wieży, która góruje nad okolicą. To symbol rozpoznawczy tego zamku. Dawniej wieża ta służyła również za więzienie. Obiekt udostępniony jest do zwiedzania. W jednym z plebiscytów znalazł się wśród 10 najlepszych atrakcji turystycznych – pereł w koronie województwa śląskiego.
Link: www.zamekolsztyn.pl

Zamek Królewski w Olsztynie – Szlak Orlich Gniazd – Foto: Grzegorz Posała

Zamek Książąt Sułkowskich w Bielsku Białej

To kolejny z pięknych zamków wartych odwiedzenia. Obecnie w zabytku swoją siedzibę ma Muzeum Historyczne w Bielsku-Białej, które prezentuje zbiory z zakresu dzieł sztuki, historii, etnografii i archeologii. Zamek zlokalizowany jest w samym centrum miasta i należy do jednych z najstarszych obiektów. Jego najstarsza część pochodzi z XIV wieku, a wraz z upływem czasu zamek był systematyczne przebudowywany. Oprócz zwiedzania pięknych zamkowych wnętrz i ekspozycji, muzeum umożliwia także zwiedzanie znajdujących się w pobliżu: Domu Tkacza, Starej Fabryki i Fałatówki.
Link: muzeum.bielsko.pl

Zamek Książąt Sułkowskich w Bielsku Białej – Źródło: commons.wikimedia.org Foto: Gaj777

Kopalnia Guido w Zabrzu

Górny Śląsk kojarzy się z kopalniami, więc nic dziwnego, że te stały się również jego atrakcjami. Guido – dawna kopalnia węgla kamiennego to niezwykła atrakcja turystyczna Zabrza. A nawet można by powiedzieć śmiało – niezwykłe miejsce na całej mapie atrakcji turystycznych w Polsce. Guido to kopalnia z XIX, która została udostępniona do ruchu turystycznego. Kopalnia prowadziła wydobycie tylko do roku 1928, później prowadziła działalność, jako kopalnia doświadczalna. Do zwiedzania mamy do wyboru dwa poziomy: 170 m oraz 320 m poniżej gruntu. Wewnątrz kopalni zachowało się wyposażenie i wiele górniczych urządzeń, które do dnia dzisiejsze są sprawne. Co zresztą demonstrują turystom przewodnicy. Prawdopodobnie jest to najgłębsza na świecie kopalniana trasa turystyczna. Fotorelację z kopalni Guido można zobaczyć tutaj.
Link: www.kopalniaguido.pl

Kopalnia Guido w Zabrzu – Atrakcje Turystyczne Śląsk

Zabytkowa Kopalnia Srebra w Tarnowskich Górach

Kolejna kopalniana atrakcja turystyczna znajduje się w Tarnowskich Górach. To kopalna kruszców srebronośnych. Jej wyrobiska były drążone od XVI do XX wieku. Kopalnia została udostępniona do ruchu turystycznego już w roku 1976. Turystyczna trasa zabytkowej kopalni srebra ma długość 1740 m i biegnie 40 m pod powierzchnią gruntu. Obiekt wpisany jest na prestiżowa polską listę Pomników Historii. Na powierzchni przy kopalni znajduje się również multimedialne muzeum oraz skansen maszyn parowych. W niedalekiej odległości znajduje się również kolejna podziemna atrakcja Sztolnia „Czarnego Pstrąga”.
Link: www.kopalniasrebra.pl

Zabytkowa Kopalnia Srebra w Tarnowskich Górach – Źródło: commons.wikimedia.org Foto: Afhbf

Tyskie Browarium w Tychach

Śląsk to nie tylko kopalnie i węgiel. Sławne historyczne browary w Tychach, produkujące popularne piwa w Polsce, to wizytówka tego miasta. Tyskie Browarium udostępnia do zwiedzania zabytkowe, jak i współczesne części Tyskich Browarów Książęcych. Zanim jednak wybierzemy się z przewodnikiem na przechadzkę po zakładach, odwiedzamy salę z multimedialną ekspozycją. W ramach zwiedzania oglądamy eksponaty, prezentacje na temat produkcji piwa, a także film opowiadający o historii tego niezwykłego miejsca. Na sam koniec zwiedzania Tyskich Browariów możemy napić się piwa, oczywiście w ramach ceny biletu. A jeżeli ktoś jest kierowcą, ten musi obejść się smakiem. Browary w Tychach nie są jedynymi udostępnionymi do zwiedzania. Drugie popularne znajdują się w Żywcu.
Link: www.tyskiebrowarium.pl

Tyskie Browarium w Tychach – Atrakcje Turystyczne Śląsk

Kolejka Linowa Elka w Chorzowie

Kolejka linowa „Elka” to popularna atrakcja Parku Śląskiego. Po dłuższej przerwie została ponownie otwarta we wrześniu 2013 roku. Dawniej była to jedna z najdłuższych tego typu kolejek w Europie. Obecnie oferuje przejazd na dystansie 2200 m, zarówno w gondolach, jak i kanapach. Trasa biegnie na tym samym odcinki, co dawniej stara „Elka” na odcinku Stadion Śląski – Lunapark. Z pokładu gondoli i kanap możemy podziwiać widoki na Park Śląski i okoliczne tereny. Czas przejazdu w jedną stronę wynosi około 14 min.
Link: www.elka.parkslaski.pl

Kolejka Linowa Elka w Chorzowie – Foto: Halina Gniewkowska-Gniadek

Planetarium Śląskie w Chorzowie

Planetarium Śląskie umiejscowione jest na terenie Parku Śląskiego w Chorzowie. Zostało założone w roku 1955. Na ogromnej kopule planetarium o średnicy 23 m, odtwarzany jest obraz odzwierciedlający wygląd nieba z dowolnego miejsca i czasu na Ziemi. Specjalnie przygotowany projektor umożliwia odwzorowanie ruchu wszelkich zjawisk zachodzących na niebie naszej planety. Widownia planetarium może pomieścić prawie 400 osób. Seanse o różnej tematyce odtwarzane są dla turystów indywidualnych i grup zorganizowanych.
Link: www.planetarium.edu.pl

Planetarium Śląskie w Chorzowie – Foto: Halina Gniewkowska-Gniadek

Muzeum Produkcji Zapałek w Częstochowie

Atrakcje turystyczne województwa śląskiego to nie tylko kopalnie i browary. Bogate uprzemysłowienie regionu sprawiło, że w województwie znajduje się mnóstwo cennych zabytków techniki i architektury z czasów rewolucji przemysłowej. Powstał nawet specjalny szlak łączący takie miejsca, nazwany Szlakiem Zabytków Techniki. Jednym z miejsc znajdujących się na trasie szlaku jest Muzeum Produkcji Zapałek w Częstochowie. Fabryka zapałek powstała tutaj w 1881 roku. To najstarsza i zarazem jedyna fabryka zapałek w Polsce udostępniona do zwiedzania. Odwiedzając muzeum możemy przyjrzeć się procesowi produkcji zapałek oraz obejrzeć zabytkowy park maszyn. Muzeum prezentuje zwiedzającym również dwie sale wystawowe.
Link: www.zapalki.pl

Muzeum Produkcji Zapałek w Częstochowie – Źródło: commons.wikimedia.org Foto: Przykuta

Jasna Góra w Częstochowie

Klasztor na Jasnej Górze to specyficzne miejsce na mapie turystycznej województwa śląskiego. Prawdopodobnie najważniejsze miejsce pielgrzymek katolików w Polsce. Zresztą klasztor nie jest miejscem odwiedzanym tylko przez Polaków. W 2014 roku Jasną Górę w Częstochowie odwiedziło około 3,6 mln pielgrzymów, z czego prawie 1 mln osób przybyło w ramach ogólnopolskich pielgrzymek. To olbrzymia liczba osób. Z tego tytułu trudno takie miejsce pominąć, choć cele wycieczki turystycznej i pielgrzymki religijnej mogą być zgoła odmienne. Na Jasnej Górze znajduje się ikona Czarnej Madonny, zwana obrazem Matki Boskiej Częstochowskiej. Sama Jasna Góra wpisana jest na listę Pomników Historii.
Link: www.jasnagora.pl

Jasna Góra w Częstochowie – Źródło: commons.wikimedia.org Foto: Aw58

Zobacz także uzupełnienie: Ciekawe miejsca na Górnym Śląsku do zobaczenia
Mapa i lista – Atrakcje turystyczne Śląsk i okolice – Co zwiedzać?

Artykuł Atrakcje turystyczne Śląsk i okolice – Co zwiedzać? pochodzi z serwisu Eloblog.

Kopalnia Guido – Krótki zarys historyczny

Historia Kopalni Gudio sięga połowy XIX wieku i związana jest z szybkim rozwojem przemysłu na terenie Górnego Śląska. Wtedy to powstawały liczne kopalnie, huty, fabryki i zakłady przetwórcze. Kopalnia została założona w 1855 roku przez hrabiego Guido Henckel von Donnersmarck, od którego nazwiska została również nazwana – Guido. Maksymalne wydobycie osiągnęła 30 lat później. Wtedy to na przełomie wieków zaczęto pogłębiać szyby i drążyć chodniki na poziomach 170 m oraz 320 m, które dziś są udostępnione do zwiedzania.

Kopalnia Guido w Zabrzu – Lata 1920-1940 – Źródło: fotopolska.eu

Kopalnia Guido prowadziła wydobycie tylko do roku 1928. Powodem tego było m.in. zasiarczenie węgla, które obniżało znacznie jego wartość. Po zakończeniu II wojny światowej, kopalnia wraz z całym Górnym Śląskiem znalazła się na terenie Polski. Nowe władze nie zdecydowały się na ponowne uruchomienie normalnego wydobycia. Postanowiono za to wykorzystać istniejące wyrobiska do celów szkoleniowych. Tak oto w Kopalni Guido powstała Kopalnia Doświadczalna Węgla Kamiennego M-300.

Kopalnia Guido – Galeria poziom 320

Obecnie kopalnia oferuje do zwiedzania dwie trasy na głębokościach 170 m i 320 m. Ja zdecydowałem się na zwiedzanie tej najgłębszej część. Nie jestem pewny, ale z tego co mówił przewodnik, jest to chyba najgłębsza na świecie kopalniana trasa turystyczna.

Schemat i głębokość podziemnych tras – Kopalnia Guido

Naszą przygodę z zabytkową kopalnią zaczynamy od zjazdu w dół równie zabytkowym szybem „kolejowym”. W głąb podziemi poruszamy się z prędkością 4m/s, aby już po chwili znaleźć w pokopalnianych przepastnych chodnikach.

Szyb „Kolejowy”

Szyb „Kolejowy” w Kopalni Guido w Zabrzu

Szyb „Kolejowy” w Kopalni Guido w Zabrzu

Pokopalniane wyrobiska i chodniki

Pokopalniane wyrobiska i chodniki

Torowisko i górniczy chodnik

Zejście upadową

Zejście upadową

Pokopalniane wyrobiska i chodniki

Pokopalniane wyrobiska i chodniki

Kopalnia Guido – Odbicie w kałuży

Drewniany kołowrót pochylniany

Tablica kontrolna tamy izolacyjnej

XIX-wieczny górnik

Zabytkowa Kopalnia Węgla Kamiennego Guido

Lampy rozświetlają mroki kopalni

Maszyny górnicze w Kopalni Guido

Zwiedzanie Kopalni Guido w Zabrzu to nie tylko zjazd szybem i przechadzka po górniczych chodnikach. Przede wszystkim zrobiła na mnie duże wrażenie ilość sprawnego sprzętu górniczego, który pokazywany jest turystom. Ale nie chodzi tutaj o „wystawkę złomu”, jak w wielu innych turystycznych kopalniach. O nie! Tu wszystko działa. Przejechaliśmy się podwieszaną kolejką. Widzieliśmy, jak pracuje górniczy kombajn, którego zadaniem jest drążenie nowych chodników. Kombajn ścianowy do fedrowania węgla, taśmociągi transportowe, lutnie wentylacyjne itp. Przewodnik, co jakiś czas musiał meldować naszą pozycje, korzystając z telefonów umieszczonych na obudowach chodników. To wszystko jest sprawne. To ogromny atut tej atrakcji turystycznej.

Telefon górniczy

Łączność z góra

Podwieszana kolejka górnicza

Przejażdżka górniczą kolejką

Podwieszana kolejka górnicza

Kombajn górniczy Alpine AM-50

Kombajn górniczy Alpine AM-50

Kombajn ścianowy

Pracujący organ skrawający kombajnu

Organ skrawający kombajnu

Na zakończenie zwiedzania Kopalni Guido

Nasze zwiedzanie kopalni kończymy w podziemnym barze Hala Pomp, gdzie możemy zamówić coś do jedzenia albo picia. Jest tam również WiFi, dlatego pozostaniemy w łączności z resztą świata, nawet 320 m pod powierzchnią ziemi. Do baru możemy dostać się również poza zwiedzaniem kopalni. Zjazd kosztuje 10 zł. Na koniec ciekawostka, przy barze w Kopalni Guido znajduje się najgłębiej położona skrzynka pocztowa w Polsce. 🙂

Bar 320 m pod ziemią – Kopalnia Guido

Skrzynka pocztowa w Kopalni Guido

Szczegóły na temat zwiedzania kopalni znajdują się na stronie www.kopalniaguido.pl. Pamiętajcie, że wcześniej należy wykonać rezerwację telefoniczną.

Artykuł Kopalnia Guido – Wyprawa 320 metrów w głąb ziemi pochodzi z serwisu Eloblog.