Stara mapa Polski z 1683 roku

Stara mapa Królestwa Polski i Wielkiego Księstwa Litewskiego. Dodatkowo na mapie naniesione są Prusy Książęce, Kurlandia i Semigalia (wówczas lenno Rzeczpospolitej) oraz sąsiednie przyległe tereny. Mapa została wydana 1683 roku w Londynie przez Williama Berry’ego (1639-1718). Pierwotnie opracowana została przez znanego francuskiego kartografa Nicolasa Sansona. Oprócz podziału administracyjnego na mapie naniesiona jest także rzeźba terenu wykonana metodą kopczykową.

Oryginalny angielski tytuł mapy: „Territories of the Crown of Poland subdivided into their severall palatinates which comprehends the Kingdom of Poland, the Great Dukedom of Lithuania, the Dukedoms of Prussia, Samogitia, Mazovia, the provinces of Volhynia, and of Podolia, in which is comprehended Ukrain or the country of Cosaques”.

Angielska stara mapa Polski z 1683 roku – Autor: William Berry / Nicolas Sanson

Mapa Polski z 1683 roku w innej wersji kolorystycznej – Autor: William Berry / Nicolas Sanson Źródło: Uniwersytet Yale

Mapa w pełnej rozdzielczości dostępna jest w dwóch źródłach:

• w zbiorach Biblioteki Narodowej na serwisie polona.pl
• w zdigitalizowanych zbiorach Uniwersytetu Yale

Oba wyżej wymienione zbiory przedstawiają tę samą mapę Polski, ale w różnych wersjach kolorystycznych. Istnieją też różnice w rozdzielczości skanów mapy. Mapa zamieszczona w zbiorach Uniwersytetu Yale posiada lepszą rozdzielczość i tym samym bardziej czytelne nazwy miejscowości.

Artykuł Angielska stara mapa Polski z 1683 roku pochodzi z serwisu Eloblog.

Zabytki Lwowa

Lwów jest miastem niezwykłym, bogatym w różnego rodzaju zabytki. Przede wszystkim dostrzegalny jest wpływ różnych religii i wyznań, które związane były z historią miasta od najdawniejszych lat. Stąd niezwykłe bogactwo kościołów, cerkwi, kaplic. Znajdziemy tutaj świątynie katolickie, greckokatolickie, prawosławne, ormiańskie… Zabytki Lwowa ze względu na swoją wartość zostały wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO, jako historyczny zespół Starego Miasta. To tylko potwierdza status Lwowa. Choć dziś w zabytkowej części miasta widać brak środków na remonty i upływ czasu, lwowskie budowle wciąż zachwycają. Myślę, że dla Polaków szczególnie ciekawe – i inne – będą świątynie obrządku greckokatolickiego i prawosławnego.

Rynek we Lwowie

Najważniejszą częścią Starego Miasta we Lwowie jest Rynek, stanowiący dawniej główny plac targowy. Ten lwowski wytyczony został w kształcie ringu z wewnętrzną środkową zabudową w postaci budynku Ratusza. Dawniej miejskie rynki stanowiły miejsca drobnego i większego handlu, współcześnie służą, jako miejsca odpoczynku, spotkań i wieczornego życia. Rynek we Lwowie bardzo przypomina dawne place targowe innych polskich miast. W przeciwieństwie do tych z Polski, przez lwowski wciąż przejeżdzają tramwaje! Należy więc zachować ostrożność. Wśród kolorowych pierzei Rynku we Lwowie wyróżnia się jeden budynek – Czarna Kamienica. Na rogach Rynku znajdują się rzeźby i fontanny, w tym mój ulubiony posąg Neptuna, symbolizujący dawne związki handlowe Lwowa.

Rynek we Lwowie – Zabytki Lwowa – Foto: Adrian Sitko

Przez lwowski Rynek jeżdżą jeszcze tramwaje

Posąg Neptuna na Rynku we Lwowie

Czerna Kamienica

Ratusz we Lwowie

Piękny klasycystyczny Ratusz we Lwowie. Jak to zazwyczaj bywa z siedzibami miejskich władz, jest jednym z najważniejszych zabytków Lwowa. Świadek licznych historycznych wydarzeń i przemian politycznych; od rządów austriackich, poprzez okres dwudziestolecia międzywojennego, skończywszy na czasach współczesnych. Budynek jest stosunkowo nowy, powstał bowiem w latach 1827-1835 na miejscu starego ratusza, który zawalił się kilka lat wcześniej. Do zwiedzania udostępniona jest ratuszowa wieża, z której rozciąga się panorama na Stare Miasto. Wchodząc na wieżę warto zwrócić uwagę na mechanizm zabytkowego zegara.

Ratusz we Lwowie – Foto: Adrian Sitko

Zabytkowy mechanizm zegara na Ratuszu

Widok z wieży Ratusza na Stare Miasto

Wieża Ratusza – Foto: Adrian Sitko

Opera Lwowska

Lwowska Opera należy do jednych z najważniejszych zabytków Lwowa. Charakterystyczny kształt budynku na zawsze stał się jednym z symboli miasta. Opera została zaprojektowana przez polskiego architekta prof. Zygmunta Gorgolewskiego. Koncepcja budowy lwowskiego Teatru Miejskiego – bowiem tak dawniej się nazywał – pojawiła się w roku 1896, a uroczyste otwarcie nastąpiło po kilku latach budowy w roku 1900. Budynek opery umiejscowiony jest na końcu Prospektu Swobody, popularnego deptaka i miejsca odpoczynku Lwowiaków. Wizerunek budynku znajdziemy również na ukraińskim banknocie o nominale 20 hrywien. Opera Lwowska nosi imię Salomei Kruszelnickiej, ukraińskiej primadonny, która podbiła świat.

Opera Lwowska – Jeden z najpiękniejszych zabytków Lwowa

Budynek opery widziany z Prospektu Swobody

Lwowska Opera wieczorem jest pięknie podświetlona – Foto: Adrian Sitko

Katedra Ormiańska

Katedra Ormiańska należy do jednych z najważniejszych i najstarszych zabytków Lwowa. Jest również świadectwem różnorodności religijnej i kulturowej występującej dawniej w tym mieście. W końcu Ormianie to jedna z najstarszych grup etnicznych Lwowa. Początki świątyni sięgają aż XIV wieku, w późniejszych latach była ona wielokrotnie przebudowywana, ostatecznie przybierając barokowy wygląd. Budowa Katedry była finansowana przez bogatych ormiańskich kupców. Po II Wojnie Światowej Ormianie zostali wysiedleni z Lwowa, a Katedrę zamieniono w muzealny magazyn. Do pierwotnych funkcji powróciła dopiero w 2002 roku. Wewnątrz Katedry znajdują się zapierające dech w piersiach malowidła i przepiękne freski. Tuż przy budowli znajdują się pozostałości dawnego cmentarza.

Katedra Ormiańska – Zabytki i Ciekawe Miejsca we Lwowie

Pozostałości cmentarza, podwórko świątyni z płytami nagrobnymi

Bajeczne wnętrze Katedry Ormiańskiej we Lwowie – Źródło: commons.wikimedia.org Foto: Robin Schuil

Dawny Klasztor Dominikanów

Zakon Dominikanów pojawił się we Lwowie już w XIII wieku. Pierwszy gotycki kościół został przebudowany w XVIII wieku na polecenie hetmana wielkiego koronnego Józefa Potockiego. Wtedy też otrzymał swój barokowy charakter. Po II Wojnie Światowej Dominikanie zostali zmuszeni do opuszczenia swojego klasztoru, a nowa władza sowiecka przekształciła świątynie w Muzeum Ateizmu i Religii. Obecnie świątynia jest Cerkwią Najświętszej Eucharystii i należy do Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego. W środku możemy podziwiać bogato zdobione barokowe wnętrze.

Dawny Klasztor Dominikanów – Zabytki Lwowa

Współcześnie Cerkiew Najświętszej Eucharystii, należąca do Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego

Wnętrze dawnego Klasztoru Dominikanów we Lwowie

Dawny Klasztor Bernardynów

Zakon Bernardynów pojawił się we Lwowie w 1460 roku. Na początku Bernardyni funkcjonowali w drewnianym obiekcie. W 1603 roku ruszyła budowa nowej murowanej świątyni. Kamień węgielny pod budowę klasztoru został poświęcony w obecności hetmanów Jana Zamojskiego i Stanisława Żołkiewskiego. Przez wiele lat po wojnie obiekt był niezagospodarowany. Obecnie świątynia funkcjonuje, jako Cerkiew św. Andrzeja i należy do Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego.

Dawny Klasztor Bernardynów – Foto: Adrian Sitko

Wnętrze dawnego Klasztoru Bernardynów, obecnie Cerkwi św. Andrzeja

Cerkiew Zaśnięcia Najświętszej Marii Panny

Cerkiew Zaśnięcia, zwana też cerkwią Wołoską, już od najdawniejszych lat służyła działalności prawosławnego bractwa we Lwowie. Z początku cerkiew była tylko drewnianą budowlą. W 1591 roku w miejscu starej świątyni ruszyła budowa nowej murowanej budowli z kamienia. Od początku świątynia miała również nosić cechy budowli obronnej, o czym świadczą grubości murów i wysoko osadzone okna. W kryptach świątyni pochowani są ukraińscy dostojnicy. Tuż przy cerkwi dobudowano również więżę Korniakta oraz kaplicę Trzech Świętych Hierarchów. Razem wszystkie elementy stanowią nieodłączną całość. Spacerując po zabytkowym starym Lwowie warto wstąpić do środka i zachwycić się wnętrzem tej prawosławnej cerkwi.

Cerkiew Zaśnięcia widziana z wieży miejskiego Ratusza

Wnętrze i ikonostas cerkwi Zaśnięcia, zwanej również cerkwią Wołoską

Kaplica Trzech Świętych Hierarchów

Katedra Łacińska

Bazylika Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny we Lwowie popularnie zwana jest Katedrą Łacińską, ze względu na swój obrządek łaciński, czyli rzymskokatolicki. Katedra jest jednym z najcenniejszych zabytków architektury gotyckiej na Ukrainie. Fundację świątyni przypisuje się polskiemu królowi Kazimierzowi Wielkiemu. W środku znajdują się wspaniałe organy z 1839 roku, barwne witraże, niezwykłe malowidła na sklepieniach i wiele tablic pamiątkowych nawiązujących do historii miasta. W świątyni odbywają się msze w języku polskim, ukraińskim, łacińskim i angielskim.

Bazylika Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny we Lwowie – Katedra Łacińska

Wnętrze Katedry Łacińskiej

Msze święte w Katedrze Łacińskiej

Kaplica Rodziny Boimów

Tuż przy Katedrze znajduje się renesansowa Kaplica Rodziny Boimów. Jej bogato zdobiona rzeźbami elewacja nad wejściem i kolorowe wnętrze zachwycają turystów odwiedzających Lwów. W środku szczególne wrażenie robi kopuła. Kaplica została wzniesiona przez pochodzącego z Węgier bogatego kupca Jerzego (György) Boima, który przybył do Rzeczypospolitej razem z królem Stefanem Batorym. Kaplicę wybudowano na terenie przykatedralnego cmentarza i służyła, jako grobowiec rodziny Boimów. Dziś jest jedyną pozostałością dawnego cmentarza. Podobno uważa się, że kto przyjechał do Lwowa i nie widział tego miejsca, we Lwowie nie był.

Kaplica Rodziny Boimów – Zabytki Lwowa

Bogato zdobiona elewacja nad wejściem – Kaplica Rodziny Boimów we Lwowie

Sklepienie kopuły w Kaplicy Rodziny Boimów – Źródło: commons.wikimedia.org Foto: Lestat (Jan Mehlich)

Zachwycające wnętrze Kaplica Boimów…

Sobór Świętego Jura

W trochę dalszej odległości od Starego Miasta znajduje się przepiękny Sobów Świętego Jura. Świątynia wybudowana została na niewielkim wzgórzu (321 m n.p.m) przyległym do miasta. Dziś otoczona jest już przez pozostałe nowsze części Lwowa. W swoim rokokowym kształcie powstała w II połowie XVIII wieku. Znawcy twierdzą, że w jej stylistyce wyczuwalny jest mocny wpływ ukraińskiej estetyki sakralnej. Sobór obecnie należy do Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego, który uznaje zwierzchnictwo papieża. W 2001 roku w świątyni zatrzymał się papież Jan Paweł II. Wraz z zespołem Starego Miasta obiekt wpisany jest na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.

Sobór Świętego Jura we Lwowie – Zabytki Lwowa

Święty Jur to Święty Jerzy – Rzeźba św. Jerzego (zgodnie z legendą) ubijającego smoka znajduje się na górze budowli

Wnętrze świątyni – Sobór Świętego Jura

Pałac Potockich

Pałac Potockich to jedna z najbardziej luksusowych rezydencji Lwowa. Zbudowany został pod koniec XIX wieku dla hrabiego Alfreda Józefa Potockiego, który pełnił funkcję namiestnika Galicji i również krótko premiera Austrii. Ciekawostką jest to, że w 1920 roku podczas parady wojskowej na pałac spadł samolot należący do amerykańskich lotników. Katastrofa wyrządziła sporo szkód. Obecnie w obiekcie znajduje się filia Lwowskiej Galerii Sztuki, która udostępnia swoje zbiory do oglądania.

Pałac Potockich – Foto: Adrian Sitko

Dworzec kolejowy Lwów Główny

Warto podjechać kawałek dalej od centrum miasta, aby zobaczyć tę perłę architektury. Chyba, że jesteśmy turystami podróżującymi koleją. Wtedy lwowski dworzec będzie pierwszym zabytkiem, jaki napotkamy na swojej drodze. Pierwszy pociąg przyjechał do Lwowa w 1861 roku z Przemyśla. Zabytkowy dworzec został zaprojektowany przez polskiego architekta Władysława Sadłowskiego. Jego uroczyste otwarcie nastąpiło w 1904 roku. Dawniej, żeby można było wejść na dworzec w celu powitania przyjeżdżających gości, trzeba było wykupić specjalny bilet tzw. peronówkę.

Dworzec Kolejowy Lwów Główny – Zabytki Lwowa – Foto: Adrian Sitko

À propos dworca i kolei. Lwowska anegdota zaczerpnięta z przewodnika turystycznego. Na dworcu we Lwowie spotykają się dwa pociągi, jeden przyjechał ze wschodu, drugi z zachodu. Podróżni wyglądają przez okna i mówią:
– Nareszcie jestem na wschodzie! – mówi mieszkaniec zachodu,
– Otóż jestem już na zachodzie – mówi podróżny ze wschodu.

Mapa zabytki Lwowa

Zobacz także:

• Polskie ślady we Lwowie – Zwiedzanie Lwowa
• Przedwojenny Lwów na starych zdjęciach
• Wyjazd turystyczny na Ukrainę – Moje przemyślenia

Część opisów zabytków sporządzona została przy pomocy przewodnika „Lwów seria Top 10” autor Ihor Lylo.

Artykuł Zabytki Lwowa – Atrakcje i ciekawe miejsca we Lwowie pochodzi z serwisu Eloblog.

Polskie ślady we Lwowie

Po II Wojnie Światowej decyzją Józefa Stalina, przy jednoczesnej aprobacie naszych zachodnich sojuszników, została diametralnie zmieniona wschodnia granica Polski. W wyniku tej zmiany miasta, takie jak: Lwów, Stanisławów, Tarnopol, Równe i inne miejscowości znalazły się w granicach Związku Radzieckiego, a konkretnie Ukraińskiej SRR. Ostatecznie po rozpadzie ZSRR i wykrystalizowaniu się z dawnych sowieckich republik niepodległych państw, weszły one w skład niepodległej Ukrainy.

Oto jakie polskie ślady można znaleźć dziś we współczesnym Lwowie, po 70 latach od zmiany granic.

Kolumna Adama Mickiewicza

Pomnik Adama Mickiewicza to jedna z najważniejszych pamiątek po polskiej historii Lwowa. Po wojnie część polskich pomników została usunięta w niejasnych okolicznościach, a część przewieziono do kraju. Z tych najważniejszych zachowała się właśnie kolumna naszego wieszcza. Kolumna została uroczyście odsłonięta w 1904 roku. Przetrwała wszystkie wojny bez większego uszczerbku. Sztandarowy punkt każdej polskiej wycieczki.

Kolumna Adama Mickiewicza we Lwowie

Pomnik Adama Mickiewicza we Lwowie – Polskie ślady we Lwowie

Zbliżenie na pomnik Adama Mickiewicza we Lwowie

Z tyłu pomnika znajduje się herb Rzeczypospolitej Obojga Narodów – Na przemian dwa pola przedstawiają orła i pogoń

Nazwy ulic i żeliwne studzienki

Chodząc po Starym Mieście we Lwowie, należy się dobrze rozglądać po murach. Można bowiem natrafić na pozostałości polskojęzycznych nazw ulic i szyldów. Niektóre zostały specjalnie odsłonięte i wyeksponowane, inne zaś pozostawione na ogólnie nieremontowanej od wojny elewacji.

Ulica Grodzickich 1 – Polskie ślady we Lwowie

Na elewacji budynku ulica Rutowskiego

Ulica Ormiańska 32

Szyld „Pan Muszyński”

Fragment szyldu „…aparatów kościelnych”

Warto również spojrzeć pod stopy. Na części żeliwnych studzienek zachowały się również polskie napisy.

Studzienka kanalizacyjna Perkun Lwów – Polskie ślady we Lwowie

Ferrum Lwów

Cmentarz Łyczakowski

Cmentarz Łyczakowski to jedna z najwspanialszych polsko-ukraińskich nekropoli. Znajdziemy tu dosłownie cały przekrój historyczny. Od grobów powstańców styczniowych, poprzez mogiły Orląt Lwowskich, ukraińskich i polskich dawnych mieszkańców Lwowa, sowieckich oficerów, habsburskich urzędników, amerykańskich lotników, kończąc na współczesnych grobach żołnierzy poległych w Donbasie.

Cmentarz Łyczakowski we Lwowie kryje w sobie wiele śladów polskiej historii

Jedną z najważniejszych części cmentarza – zarazem ważnych polskich śladów we Lwowie – jest Cmentarz Orląt Lwowskich. Na cmentarzu znajdują się mogiły uczestników walk o Lwów z lat 1918-1920. Duża część z nich była jeszcze dziećmi… Znajdziemy tutaj również pamiątkowe pomniki amerykańskich lotników i francuskich żołnierzy poległych w walce o polską niepodległość. Cmentarz przez wiele lat pozostawał zdewastowany. Jego odremontowanie i ponowne otwarcie nastąpiło dopiero w 2005 roku.

Cmentarz Orląt Lwowskich – Polskie ślady we Lwowie

Cmentarz Orląt Lwowskich – Polskie ślady we Lwowie

Groby Orląt Lwowskich

Szer. Stanisław Klaczek – Żołnierz 1. Pułk Piechoty Strzelców Lwowskich – Lat 16

Jednym z ciekawszych i ważniejszych grobów jest symboliczna mogiła gen. Tadeusza Rozwadowskiego. Szefa Sztabu Wojska Polskiego i twórcy planów operacyjnych Bitwy Warszawskiej z 1920 roku. Generał Rozwadowski dowodził także obroną Lwowa. Mogiła jest symboliczna, gdyż po II Wojnie Światowej ciało generała przeniesiono w nieznane do tej pory miejsce.

Symboliczny grób gen. Tadeusza Rozwadowskiego

Osobną kwestię stanowi pozostała część Cmentarza Łyczakowskiego. To prawdziwe bogactwo sztuki cmentarnej i różnorodnych nagrobków, rzeźb i mauzoleów. Wśród nich wiele to dawne zachowane groby Polaków. Od zwykłych Lwowiaków, po tak sławne osoby jak Maria Konopnicka, czy Konstanty Julian Ordon.

Cmentarz Łyczakowski we Lwowie

Grób Konstantego Juliana Ordona – Obronę jego reduty w czasie powstania listopadowego opisał w swoim wierszu Adam Mickiewicz

Grobowiec, w którym spoczywa wybitny matematyk Stefan Banach – Jego pogrzeb (31.08.45 r.) tuż po zakończeniu wojny był prawdziwą manifestacją polskości przez jeszcze pozostałych w mieście Lwowiaków

Grób naszej poetki Marii Konopnickiej

Grobowiec rodziny Szajnochów

Zbliżenie na detale grobowca – Symbole (ostatecznie nieutworzonej) Rzeczypospolitej Trojga Narodów: Orzeł, Pogoń i postać Archanioła Michała – patrona Rusi

Groby powstańców styczniowych – Polskie ślady we Lwowie

Niektóre z grobów uległy dewastacji w postaci pourywanych polskich napisów

Wiele z mniej znanych grobów jest zaniedbanych, pomimo tego często symbolicznie są oplecione biało-czerwoną wstążką

Wysoki Zamek i Kopiec Unii Lubelskiej

Wysoki Zamek i Kopiec Unii Lubelskiej to ostatnie z miejsc na mojej trasie wycieczki polskimi śladami we Lwowie. Wysoki Zamek został wzniesiony na wzgórzu znajdującym się tuż przy Starym Mieście. Można do niego bez problemu dotrzeć piechotą z zabytkowego centrum Lwowa. Zamek powstał w II połowie XIV wieku, a jego budowę przypisuje się królowi polskiemu Kazimierzowi Wielkiemu. Warownia była wielokrotnie niszczona podczas licznych wojen. Ostatecznie została niemal całkowice rozebrana w XIX wieku. Pozostał tylko niewielki fragment jednego z murów.

Widok na Wysoki Zamek (obok masztu) z wieży ratusza

Wysoki Zamek we Lwowie – Pozostałości warowni założonej przez króla Kazimierza Wielkiego

Wysoki Zamek we Lwowie

Pod koniec XIX wieku na ruinach Wysokiego Zamku usypano Kopiec Unii Lubelskiej, na upamiętnienie 300 rocznicy zawarcia unii. Dziś kopiec jest już mocno zarośnięty, ale dalej służy jako jeden z najpopularniejszych punktów widokowych we Lwów.

Na szczycie Kopca Unii Lubelskiej

Koniecznie zobacz także:

• Przedwojenny Lwów na starych zdjęciach
• Polska przed II wojną światową na starym filmie

Na poniższej mapie zaznaczyłem niektóre miejsca opisane w artykule.

Artykuł Polskie ślady we Lwowie – Zwiedzanie Lwowa pochodzi z serwisu Eloblog.

Lwów jak Wrocław

Lwów zawsze nieodłącznie kojarzył mi się z Wrocławiem. Być może dlatego, że to właśnie do Wrocławia trafiło wielu Lwowiaków wysiedlonych ze swojego miasta. Być może dlatego, że powojenna historia obu tych miast jest do siebie niezwykle podobna. Być może dlatego, że na wrocławskim rynku stoi pomnik Aleksandra Fredry przywieziony właśnie ze Lwowa. Z obu tych miast wysiedlono mieszkańców, w obu musiały zapanować nowe porządki i w końcu w obu rozpoczął się proces wymazywania historii. Wspólne podobieństwa nie są jedynie domeną przeszłości. Wciąż w stosunku do Lwowa i Wrocławia co jakiś czas pojawiają się głosy rewizji granic. Polskie powiedzenie „Lwów zawsze Polski!” jest bardzo podobne do niemieckiego „Breslau ist Deutsch!”. Jako chłopak z tzw. Ziem Odzyskanych odwiedzanych przez licznych niemieckich turystów, teraz to ja byłem po tej drugiej stronie zwiedzając Lwów.

Mój turystyczny wyjazd na Ukrainę – Na tablicy Львів -Lviv (Lwów)

Tanio i przyjemnie – Wyjazd turystyczny na Ukrainę

Największą zaletą wyjazdu na Ukrainę są niskie ceny. Choć w momencie kiedy ja odwiedzałem Lwów (czerwiec 2016) ceny zdążyły już trochę wzrosnąć i nie były aż tak niskie, jak jeszcze rok wcześniej – dalej pozostawały atrakcyjne dla polskiej kieszeni. Wyjazd turystyczny na Ukrainę nie powinien więc być zbyt kosztowny, w przeciwieństwie do innych europejskich miast.

Przykładowe ceny:

• litr paliwa 20 UAH (3,10 zł)
• paczka papierosów 13 UAH (2,00 zł)
• piwo w knajpie 14 UAH (2,30 zł)
• obiad w średniej restauracji za 70 UAH (11 zł)
• obiad w lepszej restauracji 150 UAH (23,47 zł)
• przejazd taksówką z obrzeży do centrum 100 UAH (15,60 zł)

Choć czytałem dużo opinii w Internecie na temat brudu we Lwowie, to muszę przyznać, że w mojej ocenie w mieście jest zdecydowanie czysto. Przynajmniej w porównaniu do niektórych topowych europejskich miast, gdzie śmieci potrafią walać się dosłownie po ulicy. We Lwowie tego nie widziałem. Widać za to jednak zdecydowanie mniej pieniędzy na inwestycje i utrzymanie miasta. Obdrapane mury i walące się kamienice są tutaj częstym widokiem.

Piękny rynek we Lwowie – Wyjazd turystyczny na Ukrainę

Pomimo tego (i wojny) ludzie żyją tu normalnie. Chodzą do szkoły, studiują, pracują, cieszą się i bawią. Tyle, że biedniej, choć nie widać tego po nich samych, raczej po tym jak zagospodarowane jest otoczenie. Jest miło i przyjemnie, może z wyjątkiem natrętnego żebractwa. W mięście czułem się bezpiecznie, o co zresztą dba ukraińska policja (już nie milicja). Nawisem mówiąc, jej reforma zadziwiająco się udała, przynajmniej tak mówią ludzie.

Lwowskie uliczki są urokliwe, w centrum znajdziemy wiele restauracji z ogródkami piwnymi

Popularny Prospekt Swobody – Przed wojną Wały Hetmańskie

Młodzi Ukraińcy spędzający czas na Kopcu Unii Lubelskiej (tzw. Wysoki Zamek)

Ślady polskości

We Lwowie ostało się jeszcze trochę śladów polskości. Niektóre siłą rzeczy, jak np. trwałe żeliwne studzienki z polskimi napisami, inne zaś celowo odsłonięte i zachowane, jak dawne polskie napisy na kamienicach. Nie jest ich zbyt dużo, ale na pewno cieszą oko polskich turystów, których w tym mieście jest naprawdę bardzo dużo.

Odsłonięty szyld „Jan Muszczyński”

Zachowane pokrywy studzienek z polskimi napisami – Perkun Lwów

Ukraina wita Polaków

Pomimo, iż we Lwowie jest dużo polskich turystów, zaskoczyło mnie jak bardzo miasto nie jest na ich obecność przygotowane. Chyba w żadnej restauracji (oprócz ukraińsko-polskiej) nie widziałem w menu opisów w języku polskim. Co więcej, czasem zdarzało się, że brakowało ich również w języku angielskim – były tylko po ukraińsku. To zaskakujące, gdyż język ukraiński pisany cyrylicą jest kompletnie nieczytelny dla ludności na zachód od Buga. Może z wyjątkiem tych, co kiedyś w szkole mieli rosyjski. Tym samym część knajp po prostu zamyka się na zagranicznych gości, tracąc zyski lub je ograniczając.

W centrum Lwowa jest dużo porządnych knajp i restauracji – Wyjazd turystyczny na Ukrainę

Kolejny przykład to tablice informacyjne na licznych zabytkach, których we Lwowie przecież nie brakuje. Duża część z nich została współfinansowania ze środków Unii Europejskiej, przy udziale transgranicznego programu Polska-Białoruś-Ukraina. Tablice zostały przygotowane tylko w dwóch językach; po ukraińsku i angielsku. Widziałem tylko jedną polskojęzyczną tablicę przy Katedrze Łacińskiej. Brak języka polskiego, chyba najliczniejszej grupy turystów w mieście, jest zaskakujący. Tym bardziej w kontekście historycznym. Kto, jak kto, ale to właśnie Polak będzie najbardziej zainteresowany historią jakiegoś zabytku, bardziej niż Brytyjczyk czy Francuz. Od razu nasuwa mi się porównanie do Dolnego Śląska, gdzie wielojęzyczne tablice informacyjne są czymś powszechnym. Język angielski i niemiecki to absolutny „must have”, coraz częściej pojawia się również język czeski, jako ukłon w stronę turystów zza naszej południowej granicy. Wydaje się, że ukraińska turystyka musi po prostu do tego dojrzeć…

Tablica informacyjna z Klasztoru Dominikanów we Lwowie

Pomimo tego obecność turystów z Polski jest jednoznacznie oceniana przez Ukraińców pozytywnie. Przynajmniej ja nie spotkałem się z inną reakcją. Wydaje się, że Ukraińcy cieszą się na obecność Polaków, nie tylko ze względu na pozostawione u nich pieniądze.

Piękna Opera Lwowska – Wyjazd turystyczny na Ukrainę

Turystyka na Ukrainie

Wyjazd turystyczny na Ukrainę dostarcza wielu ciekawych emocji. Można by rzec, że Ukraina to zupełnie inny świat. Wiele rzeczy nie jest tu tak oczywistych, jak w Polsce czy innych krajach środkowej lub zachodniej Europy. Na przykład brak interwałów czasowych na sygnalizacji świetlnej między zapaleniem się czerwonego światła dla jednej strony, a zielonego dla drugiej, sprawia, że można wpaść pod auto. Nawet w lepszym hotelu może nas spotkać kilka „udziwnień” w kategorii obsługi gości. To są takie mniejsze i większe absurdy, które sprawiają, że jest po prostu inaczej – zarazem ciekawie. Największym jednak problem na Ukrainie jest fatalny stan dróg. Dotyczy to również tych głównych krajowych. W samym Lwowie na wielu ulicach jest jeszcze polska kostka pamiętająca przedwojenne czasy.

Droga i parking pod Dworcem Głównym we Lwowie

Wymazana historia

Jestem jednym z tych gości, który chodzi po mieście i czyta te wszystkie turystyczne tablice, które inni zazwyczaj omijają. Zaskoczyła mnie i trochę zasmuciła jedna rzecz. Na tablicach, o których pisałem powyżej, brak jest jakichkolwiek informacji o polskiej części historii Lwowa. Nie przypominam sobie, abym znalazł chociaż jedną wzmiankę, choć może miałem zwyczajnie pecha. Wydaje się, że słowo „polski” lub „Polska” po prostu nie przecisnęło się przez klawiatury redaktorów tych tablicowych informacji, pomijając lub zastępując je innymi wyrażeniami. Przeszłość wymazana kompletnie. Nawiasem mówiąc, z podobną sytuacją spotkałem się przy ukraińskim pomniku Kozaków w Wiedniu, o czym pisałem w tym artykule.

Tablica informacyjna z Pałacu Potockich we Lwowie

Siłą rzeczy znowu porównuję całą tę sytuację do Ziem Odzyskanych i Dolnego Śląska, gdzie niemieckie lub pruskie pochodzenie niektórych budynków i historycznych postaci jest wręcz powodem do dumy. A jak nie dumy, to przynajmniej powodem do afiszowania się z tą infromacją.

Zapach wojny

Ukraina jest krajem, który obecnie jest w stanie wojny z Rosją. Choć zawieszenie broni i deklaracje niektórych polityków zdają się temu przeczyć – fakt jest faktem. Lwów znajduje się daleko od strefy działań wojennych, nie jest więc przez wojnę w jakimkolwiek stopniu zagrożony. Pomimo tego w mieście idzie wyczuć pewną napiętą atmosferę i delikatny zapach wojny. Po ulicach chodzą liczne grupy umundurowanych żołnierzy na przepustkach. W restauracji można kupić symboliczny obiad dla ukraińskiego żołnierza. W cerkwiach znajdują się tablice ze zdjęciami młodych chłopaków poległych w Donbasie. Nie brak również świeżych grobów żołnierzy obsypanych niebiesko-żołtymi wieńcami. Część z nich znajduje się na Cmentarzu Łyczakowskim, dosłownie kilkaset metrów od grobów Orląt Lwowskich.

Umundurowani żołnierze na przepustkach to powszechny widok we Lwowie

Zdjęcia poległych ukraińskich żołnierzy w jednej z cerkwi

Groby poległych ukraińskich żołnierzy na Cmentarzu Łyczakowskim we Lwowie

Bandera, dużo Bandery

Obecność Stepana Bandery (1909-1959) we Lwowie jest mocno odczuwalna. Ten ukraiński nacjonalistyczny polityk budzi skrajne emocje także na samej Ukrainie. Przez zachodnią Ukrainę w dużej części uważany jest z bohatera narodowego, natomiast na wschodzie kraju jego osoba oceniana jest negatywnie lub co najmniej sceptycznie. Bandera był jednym z przywódców Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów i ideowym przywódcą Ukraińskiej Powstańczej Armii (UPA). Działalność Bandery i tych organizacji przez Polskę i Unię Europejską została potępiona i oceniona jednoznacznie negatywnie. Ze względu na liczne zbrodnie popełnione na Polakach (np. czystki etniczne an Wołyniu) i Żydach. Działalność OUN-B była również wymierzona przeciwko samej ludności ukraińskiej sprzyjającej Polakom lub Sowietom.

Wydaje się, że kult Bandery jest czymś nieodzownym w zachodniej części Ukrainy. Nasilił się zwłaszcza po wydarzeniach na Majdanie w Kijowie i wojnie w Donbasie. Wydaje się, że Ukraińcy w tych chwilach zaczęli szukać oparcia w swoich bohaterach. Ze względu na ich niedużą ilość, padło niestety na Stepana Banderę – ikonę walki o ukraińską niepodległość. Jego obecność, a także czerwono-czarnych banderowskich flag, można dostrzec we Lwowie naprawdę w wielu miejscach i formach. Poczynając od monumentalnych pomników, poprzez knajpy, restauracje, skończywszy na zwykłej kawie…

Pomnik Stepana Bandery we Lwowie – Степан Бандера

Banderowski namiocik na Prospekcie Swobody

Banderowska knajpa w centrum starego miasta

Kawa Banderowska – Кава Бандерівська

Jest to problem, z którym będą musieli się zmierzyć sami Ukraińcy. Problem pod tytułem – mówiąc delikatnie – bezrefleksyjnego podchodzenia do postaci Stepana Bandery. Problem, który już oddala Ukraińców do Polaków, a także Unii.

Unia, dużo Unii

Ukraińcy bardzo chcą do Unii Europejskiej. Wrażenie tego uczucia jest tak silne, że aż wprawiające w zakłopotanie. Flaga Unii tu, flaga Unii tam… Choć Ukraina nie jest w Unii, mieszkańcy Lwowa na siłę chcą umieścić jej symbol gdzie tylko można. Już zaczynają wprowadzać rejestracje samochodowe na wzór tych unijnych z niebieskim paskiem. A jak ktoś nie ma nowej rejestracji, może sobie zakupić stosowną modyfikującą naklejkę. Nie ma się czemu dziwić. Lwowiacy przekraczając granicę Polski, a tym samym Unii Europejskiej, wjeżdżają do zupełnie innego świata. Na „dzień dobry” dostają autostradę, nowe płaskie jak stół drogi. Widzą zadbane pola, domki, miasteczka. Oczywiście Polska to nie wymuskana Szwajcaria czy Austria, ale wrażenie kontrastu między Polską, a Ukrainą pozostaje niezwykle silne. Przejeżdżając przez granicę w nocy po stronie ukraińskiej są tylko ciemne puste pola, od strony polskiej bije poświata. Kolejna refleksja, jaka mnie nawiedza, jest taka: czyżby Polacy nie doceniali tego co mają?

Fagi Unii, Lwowa i Ukrainy w Ratuszu

Wizja zjednoczonej Europy w Pałacu Potockich

Pewnych rzeczy nie da się pogodzić

Zwiedzając Lwów cały czas miałem wrażenie, że pewnych rzeczy nie da się ze sobą pogodzić. Idąc lwowskimi uliczkami widzę, że z jakiegoś budynku wychodzi trzech jegomości. Ubrani są co prawda po cywilnemu, ale po elementach drobnych sortów mundurowych strzelam, że to żołnierze (być może tylko członkowie organizacji paramilitarnych). Jeden już bez ręki uciętej przy łokciu, zastąpionej tylko takim topornym hakiem-protezą. Pierwsza myśl, że stracił ją w walkach na wschodzie Ukrainy. Drugi ma wojskową czapkę w moro, na której doszył sobie naszywkę nazistowskiej SS (Schutzstaffel). Te słynne budzące w Polsce grozę i obrzydzenie dwa „piorunki”. Obok ktoś na lwowskim rynku rozstawia namiot promocyjny Batalionu „Azow”. Na jego boku widnieje emblemat formacji tzw. Wolfsangel. Wykorzystywany między innymi przez nazistów podczas wojny, jako symbol dwóch jednostek Waffen-SS. Przypomnę, że paramilitarna organizacja SS została uznana po wojnie za organizację zbrodniczą. Te odwołania do nazistowskiej symboliki, tolerowanie tego przez społeczeństwo i ta chęć przyłączenia się do zjednoczonej Europy, tego wszystkiego nie da się ze sobą pogodzić.

Namiot batalionu „Azow” (Азов) na lwowskim rynku

Dla porównania emblemat 2. Dywizji Pancernej Waffen-SS „Das Reich” – Dywizja była odpowiedzialna za masakrę francuskiej ludności cywilnej w Oradour-sur-Glane

Zwiedzając Lwów cały czas miałem wrażenie, że w którymś momencie Ukraina i Ukraińcy będą musieli podjąć decyzję. Dokonać wyboru. Oby był to dobry wybór.

Graffiti na lwowskim murze – Смерть фашизму – Śmierć faszyzmowi

Podsumowanie

Nie rozpisując się za dużo na sam koniec, napiszę tylko, że zdecydowanie mogę polecić wyjazd turystyczny na Ukrainę. Przynajmniej do Lwowa, który na zawsze pozostanie w sercach Polaków. Polecam nie tylko ze względu na historyczne sentymenty. Ukraina to po prostu ciekawy kraj. Tak bliski, a zarazem inny.

Artykuł Wyjazd turystyczny na Ukrainę – Moje przemyślenia pochodzi z serwisu Eloblog.

Zapraszam do oglądania galerii pokolorowanych dwudziestu zdjęć z czasów II wojny światowej. Archiwalne zdjęcia przedstawiające żołnierzy Armii Czerwonej pochodzą z różnych okresów wojny. Duża część z nich ma wydźwięk propagandowy. Przede wszystkim ukazując bohaterki i bohaterów Związku Radzieckiego. Wśród fotografowanych postaci dużą ilość stanowią kobiety, pełniące podczas wojny funkcje np. pilotów lub snajperów. Szacuje się, że samych kobiet-snajperów było ok. 2000, z czego tylko 500 doczekało końca wojny. Warto również podkreślić i zauważyć ponadnarodowy charakter Czerwonoarmistów. Opisując tamte wydarzenia, często zamiennie stosuje się określenia „Armia Czerwona” i „Rosjanie”, jako równoważne. Jest to moim zdaniem pewnym uchybieniem, ponieważ w skład Armii Czerwonej wchodziło wiele narodowości Związku Radzieckiego. Wielonarodowy charakter Armii Czerwonej można również zauważyć na prezentowanych poniżej fotografiach.

Piloci 102. Pułku Lotnictwa Myśliwskiego Gwardii na tle samolotu amerykańskiej produkcji P-39 Airacobra

Dowódca eskadry i piloci na tle szturmowych samolotów Iljuszyn Ił-2

Piloci z 566. Pułku Lotnictwa Szturmowego na tle samolotu Iljuszyn Ił-2

Bohaterki Związku Radzieckiego, po lewej Rufina Gaszewa (848 nocnych misji bojowych), po prawej Natalia Meklin (980 nocnych misji bojowych)

Bohaterki, pilotki Związku Radzieckiego, od lewej Natalia Meklin, Sofia Burzaewa, Polina Gelman, rok 1943

Radziecki snajper Siemion Nomokonow (w środku z fajką), w czasie wojny przypisano mu zabicie 367 żołnierzy przeciwnika

Bohater Związku Radzieckiego, Kazach Bauyrzhan Momyshuly, oficer Armii Czerwonej, później również psiarz

Sarsenbayev Talgatbek, żołnierz Frontu Białoruskiego, dowódca plutonu, odznaczony Orderem Czerwonej Gwiazdy za walkę w trakcie przełamywania Linii Odry

Telegrafista Kazach Zakiy Tezekpayev, odznaczony za obronę Stalingradu

Żołnierze z wojsk artylerii przeciwpancernej, ładowniczy Mikołaj Karenin i strzelec Mikołaj Kalmykow

Bohaterka Związku Radzieckiego, Ukrainka Ludmiła Pawliczenko, snajperka, która zabiła 309 żołnierzy przeciwnika, odznaczona najwyższym odznaczeniem ZSRR – Orderem Lenina

Rosjanka Róża Szanina, kolejna sławna radziecka snajperka, nie doczekała końca wojny, poległa w styczniu 1945 roku w trakcie walk w Prusach Wschodnich

Admirał Nikolai Lunin na łodzi podwodnej klasy K-21, bohater Związku Radzieckiego, rok 1942

Trzech żołnierzy z wojsk artylerii przeciwpancernej

Żołnierze Armii Czerwonej maszerują przez Piłę (Schneidemühl), luty 1945 roku

Grupa sowieckich czołgistów na pancerzu czołgu T-34 podczas ofensywy na Berlin

Radziecki czołg T-34/85 na ulicach Berlina, kwiecień 1945 roku

Żołnierz Armii Czerwonej zawiesza czerwony sztandar na gmachu Reichstagu, w tle ruiny pokonanego Berlina

Armia Czerwona zajmuje Niemcy – radziecki żołnierz kieruje ruchem na ulicach Berlina, z tyłu Kaiser Wilhelm Nationaldenkmal (Narodowy Pomnik Cesarza Wilhelma I), maj 1945 roku

A tak wyglądało świętowanie zwycięstwa nad III Rzeszą w Moskwie, 9 maja 1945 roku

Wszystkie powyższe zdjęcia zostały pokolorowane przez artystkę Olgę z Moskwy, która swoje prace publikuje na Facebooku pod pseudonimem Klimbim. Można również zajrzeć na jej bloga pod adresem klimbim2014.wordpress.com. Wśród zdjęć, które poddaje rekonstrukcji i koloryzacji, znadują się również archiwalne fotografie z innych okresów w historii Rosji. Zachęcam do odwiedzenia i polubienia profilu.

Zobacz także: III Rzesza w kolorze – Historia kilku fotografii

Artykuł Armia Czerwona na kolorowych zdjęciach pochodzi z serwisu Eloblog.

Lwów na starych zdjęciach

Prezentowane archiwalne fotografie pochodzą z różnych miejsc i okresów w historii miasta. Znajdują się tutaj zdjęcia z czasów II Rzeczpospolitej Polskiej, ale także z okresu kiedy Galicja i Lwów były częścią Cesarstwa Austro-Węgierskiego. Zdjęcia nie są umieszczone chronologicznie, brak jest również przypisanych dat. Większość zdjęć i opisów związanych z ulicami i budynkami zaczerpnąłem z tej rosyjskiej strony. Wrzucam na swojego bloga, aby zachować te cenne informacje dla potomnych. Nie mam pewności, czy wszystkie ulice i miejsca zostały poprawnie opisane. Jeżeli zauważyłeś jakiś błąd, proszę pozostaw sprostowanie w komentarzu.

Panorama Lwowa

Wały Hetmańskie, Opera Lwowska, Teatr Skarbka

Legionów, Wały Hetmańskie, Opera Lwowska – Archiwalne zdjęcia z Lwowa

Plac Bilczewskiego, skrzyżowanie z ulicą Gródecką – Archiwalne zdjęcia z Lwowa

Plac Halicki – Archiwalne zdjęcia z Lwowa

Plac Halicki – Archiwalne zdjęcia z Lwowa

Skrzyżowanie Legionów i Kaźmierzowskiej – Lwów na starych zdjęciach

Skrzyżowanie Piłsudskiego i Kubali – Lwów Stare Zdjęcia

Plac Halicki – Lwów Stare Zdjęcia

Budynek Muzeum Przemysłu Artystycznego we Lwowie

Budynek Politechniki Lwowskiej

Budynek Poczty Głównej

Po lewej budynek Uniwersytetu Jana Kazimierza, po prawej kościół św. Mikołaja

Ulica Akademicka – Kasyno Miejskie

Ulica Czarnieckiego – Urząd Wojewódzki

Plac Mariacki – Hotel George

Plac Krakowski – Pożar Kamienicy

Plac Mariacki

Plac Mariacki

Wały Hetmańskie i skrzyżowanie z ulicą Skarbkowską – Przedwojenny Lwów

Kościół św. Marii Magdaleny we Lwowie

Ulica Janowska i Kościół Reformatów we Lwowie

Hotel Krakowski we Lwowie – Skrzyżowanie Placu Bernardyńskiego i ulicy Piekarskiej

Skrzyżowanie ulic Hetmańskiej i Skarbkowskiej

Targ na Placu Gołuchowskich we Lwowie

Plac św. Ducha we Lwowie

Samolot na Placu św. Ducha

Lwowskie Ochotnicze Towarzystwo Ratunkowe – ulica Szerwska

Plac Gosiewskiego – Lwów na starych zdjęciach

Plac Mariacki we Lwowie

Dworzec Główny we Lwowie

Park Kilińskiego – Lwów na starych zdjęciach

Wały Hetmańskie we Lwowie

Kajzerwald i lunapark istniejący w latach 1908-1914

Targi Wschodnie – Pawilon przemysłowy, coroczna lwowska wystawa przemysłu polskiego i zagranicznego

Ulica Rutowskiego – Lwów na starych zdjęciach

Sobór św. Jura we Lwowie

Kościół św. Andrzeja i klasztor Bernardynów we Lwowie

Klasztor Bazylianów – Lwów Stare Zdjęcia

Plac św. Teodora – Lwów na starych zdjęciach

Uboga ludność Lwowa w kolejce do Miejskiej Kuchni Ludowej

Szyldy na ulicach

Polecam zwrócić szczególną uwagę na różnego rodzaju szyldy porozwieszane na lwowskich kamienicach. To dobry sposób na poznanie języka polskiego z tamtych czasów, który gdzieniegdzie różni się od współczesnych zasad pisowni. Zwłaszcza w końcówkach typu -ya, -yer, zamiast współczesnych -ia, -jer, np. fryzyer-fryzjer, galanterya-galanteria. To zaskakująco dziwne, jak przez 100 lat zmienił się język. Również niektóre słowa i wyrażenia, które zdążyły już wyjść z powszechnego użycia, mogą wydać się nad wyraz ciekawe.

Rynek, róg Trybunalskiej i Krakowskiej – Piór kwiatów i dodatków do kapeluszy

Ulica Halicka – Wełny, sukna, jedwabie

Ulica Akademicka – Fryzyer

Skrzyżowanie placu Halickiego i ulicy Krzywej – Szkoła Kroju

Plac Akademicki – Naturalna bilinska szczawa alkaliczna

Ulica Legionów – Galanterya, perfumerya

Pasaż Mikolascha – Kinematograf

Lwowskie tramwaje

Na starych zdjęciach z Lwowa możemy zobaczyć również ówczesne tramwaje. Warto wspomnieć, że tramwaje mają we Lwowie długą tradycję. Pierwsza linia konnego tramwaju pojawiła się w tym mieście w roku 1880. Pierwszy elektryczny tramwaj wyjechał na lwowskie ulice w roku 1894. Lwów był jednym z pierwszych miast z elektrycznymi tramwajami w Cesarstwie Austro-Węgierskim. W roku 1939 istniało już kilkanaście lini tramwajowych.

Zajezdnia Tramwajowa – Skrzyżowanie ulic Kadeckiej i Wuleckiej

Tramwaje we Lwowie – ulica Racławicka

Tramwaje we Lwowie – ulica Żółkiewska i Tatarska

Ulica Teatyńska we Lwowie

Tramwaj Lilpop/Sanok dostarczony do Lwowa w 1929 roku

Lwowskie pomniki

Warto jeszcze nadmienić kilka słów na temat pomników, które znajdowały się przed wojną we Lwowie. Część z nich zniknęła w niejasnych okolicznościach po zakończeniu wojny. Niektóre pozostały na swoim miejscu, jak kolumna Adama Mickiewicza. Kilka z pomników zostało po wojnie zabranych do Polski. Tak stało się np. z pomnikiem hrabiego Aleksandra Fredry, który znalazł się na Rynku we Wrocławiu. Natomiast Pomnik króla Jana III Sobieskiego został ostatecznie przeniesiony na Targ Drzewny w Gdańsku.

Plac Mariacki i Pomnik Adama Mickiewicza we Lwowie – Pomnik pozostał na swoim miejscu

Plac i pomnik Franciszka Smolki we Lwowie – Pomnik prawdopodobnie zniszczony przez Sowietów

Park Kościuszki i pomnik Agenora Gołuchowskiego – Pomnik po wojnie usunięty w niejasnych okolicznościach

Pomnik Króla Jana III Sobieskiego we Lwowie

Ten sam pomnik Króla Jana III Sobieskiego przeniesiony do Gdańska – Źródło: commons.wikimedia.org Foto: Nemo

Pomnik Hrabiego Aleksandra Fredry we Lwowie

Ten sam pomnik Hrabiego Aleksandra Fredry przeniesiony do Wrocławia

Artykuł Przedwojenny Lwów na starych zdjęciach pochodzi z serwisu Eloblog.

Szczegółowa mapa Polski przed rozbiorami

Mapa ta nie pochodzi z ówczesnych czasów przed rozbiorami, ale została wydana znacznie później, bowiem w roku 1895. Autorem tej mapy jest Jan Babirecki, a wydawcą Spółka Wydawnicza Polska z siedzibą w Krakowie. Pod zdjęciem umieszczam linki z dostępem do pełnej rozdzielczości mapy.

Mapa Polski w 1771 roku – Autor: Jan Babirecki Rok wydania: 1895

Szczegółowa mapa Polski dostępna jest w dużej rozdzielczości 13437×14880 pikseli (23,5 MB). Można ją pobrać ze stron mapywig.org, skorzystać z linku na MEGA albo pobrać z mojego serwera. Uwaga, mapa jest w bardzo dużej rozdzielczości i pobieranie na mapywig.org może zawiesić przeglądarkę. Jeżeli mapa nie będzie dostępna w obu tych linkach, to proszę o pozostawienie informacji w komentarzach, postaram się to naprawić.

Podział Rzeczypospolitej Obojga Narodów

Mapa przedstawia klasyczny podział Rzeczypospolitej Obojga Narodów na dwie części – prowincje – Koronę (Polskę) i Litwę (Wielkie Księstwo Litewskie). Pod pojęciem Korony rozumiano tak de facto Wielkopolskę i Małopolskę. Prowincje Rzeczypospolitej Obojga Narodów były dalej podzielone na województwa, powiaty i ziemie. Szczegółowe podziały prowincji rozpisane są na podziałce na samym dole mapy. Przekopiowałem je również poniżej.

Podział Prowincji Małopolskiej

Podział Prowincji Wielkopolskiej

Podział Prowincji Litewskiej – Wielkie Księstwo Litewskie

Artykuł Szczegółowa mapa Polski z 1771 roku pochodzi z serwisu Eloblog.

Lista ciekawostek z frontów II wojny światowej

Zapraszam do mojej listy 10 ciekawostek z frontów II wojny światowej, które wyszperałem w odmętach Internetu. Ciekawostki z polityki, wojska, służb specjalnych, życia żołnierzy i ludności cywilnej podczas ostatniej wojny światowej. Kolejność nie ma znaczenia.

1. Pervitin – Cudowne tabletki dla Wehrmachtu

Tabletki Pervitinu były powszechnie stosowaną substancją przez żołnierzy Wehrmachtu podczas wojny. Ich zadaniem było wspomaganie żołnierzy w trakcie walki, a także niwelowanie skutków zmęczenia. Czym więc był Pervitin? Substancją psychoaktywną w Polsce znaną, jako Metaamfetamina. Jej działanie pobudzało żołnierzy do walki, łagodziło ból, zwalczało senność i wyzwalało ukryte pokłady energii. Wszystko czego potrzebowała „niezwyciężona” armia III Rzeszy. Na front wysyłano dla żołnierzy dosłownie miliony tego typu tabletek. Niemcy chętnie wykorzystywali narkotyki w celach militarnych. Zresztą nie tylko oni…

Pervitin – Cudowne tabletki dla Wehrmachtu – 10 ciekawostek z frontów II wojny światowej

2. Truppenfahrrad – Rower wojskowy

Zazwyczaj niemieckie oddziały z frontów II wojny światowej kojarzą nam się z szybko posuwającymi do przodu zagonami pancernymi. Oczywiście w myśl doktryny Blitzkriegu. Nie był to jednak jedyny środek lokomocji wykorzystywany przez Niemców. Jednym z tych mniej znanych był specjalny wojskowy rower – das Truppenfahrrad. Reorganizacja armii niemieckiej w latach 30-tych przewidywała wyposażenie w rowery jednego batalionu w pułkach piechoty. Rower wojskowy nie był czymś rzadko spotykanym w siłach zbrojnych III Rzeszy. W roku 1943 wyprodukowano go aż 1,2 mln egzemplarzy. Różne modele Truppenfahrrad były wyposażone w różne uchwyty do przenoszenia broni lub wyposażenia. Na przykład ten na zdjęciu poniżej ma przyczepiony karabin przeciwpancerny 7,9 mm Pz.B. 39. Więcej na temat tego roweru znajduje się w tym opracowaniu.

Truppenfahrrad – Rower wojskowy – 10 ciekawostek z frontów II wojny światowej

3. Bilet do rozejmu – Japońska ulotka propagandowa

II wojna światowa to wojna totalna, a na takiej wojnie walki toczą się na każdym froncie. Również tym psychologicznym. Oto przykład specyficznej japońskiej ulotki propagandowej, rozrzucanej na obszarach walk o Pacyfik. Ulotka zatytułowana jest „Ticket to armistice”, czyli „Bilet do rozejmu” lub „Bilet do zawieszenia broni”. Miała ona trafić w ręce amerykańskiego żołnierza. W jej przygotowaniu zastosowano bardzo sprytny podstęp, albowiem na jednej stronie umieszczono zdjęcie nagiej kobiety. Zdjęcie to miało przyciągnąć wzrok amerykańskiego żołnierza i skłonić go do podniesienia ulotki z ziemi. A także zachowanie jej na później. W tekście ulotki czytamy, że jeżeli żołnierz zgłosi się z nią do japońskich oddziałów i podda się, tym samym uratuje swoje życie. Mogło to być szczególnie kuszącą propozycją w chwilach zwątpienia i osaczenia przez siły przeciwnika.

Bilet do rozejmu – Japońska ulotka propagandowa – 10 ciekawostek z frontów II wojny światowej

4. Dmuchane czołgi – Armia duchów

Dezinformacja przeciwnika na polu walki to ważny element wojennej gry. W trakcie II wojny światowej Amerykanie stworzyli specjalną jednostkę, której celem była dezinformacja niemieckiej armii o ruchach alianckich wojsk. Jednostkę tą nazwano nieoficjalnie Ghost Army – Armią Duchów. Oficjalnie zaś była to 23. Jednostka Specjalna Kwatery Głównej. W swoim orężu dysponowała między innymi dmuchanymi makietami czołgów, samolotów, samochodów, artylerii etc. Na poniższym zdjęciu widzimy żołnierzy trzymających dmuchany amerykański czołg M4 Sherman. Kiedy przeciwnik przeprowadzał rozpocznie lotnicze, dmuchana armia rozstawiona w odpowiednim miejscu mogła zmylić go, co do położenia amerykańskich wojsk. W ten sposób zapewnić aliantom efekt zaskoczenia. Armia Duchów realizowała swoje zadania między innymi podczas lądowania aliantów w Normandii.

Dmuchane czołgi – Armia Duchów – 10 ciekawostek z frontów II wojny światowej

5. Nuts!

W grudnia 1944 roku niemiecka armia przeprowadziła dużą ofensywę w Ardenach. Była to jedna z ostatnich większych tego typu operacji w tej wojnie. W jej wyniku w miejscowości Bastogne została otoczona amerykańska 101. Dywizja Powietrzno-Desantowa. Sytuacja, w jakiej znaleźli się otoczeni alianccy żołnierze, była nie do pozazdroszczenia. Szczególnie uciążliwy był ostrzał artyleryjski i sroga zima. W takich okolicznościach niemieckie dowództwo – licząc na złamanie woli walki Amerykanów – zdecydowało się na wystosowanie ultimatum. Do Amerykanów dostarczono więc stosowny wezwanie do honorowego poddania się. W tym czasie w zastępstwie 101. Dywizją dowodził gen. Anthony McAuliffe. Według relacji żołnierzy, kiedy generał przeczytał ultimatum miał krzyknąć „Nuts!”. Inni oficerowie stwierdzili, że to całkiem dobra odpowiedź i taką też napisali w oficjalnym piśmie do niemieckiego dowództwa. Nuts! A co to oznacza? Dosłownie słowo oznacza „Orzechy”, ale w mowie potocznej może oznaczać „Bzdura!” lub „Walcie się!”. Niemieckie dowództwo również nie wiedziało, jak rozumieć to słowo. W odpowiedzi na prośbę o wyjaśnienie usłyszeli „In plain English? Go to hell!”. Cały dokument dostępny jest pod tym linkiem.

Nuts! – 10 ciekawostek z frontów II wojny światowej

6. Wybuchowa czekolada

W czasie wojny brytyjski służby bezpieczeństwa obawiały się, że Niemcy mogą przeprowadzić różnego rodzaju działania sabotażowe na terenie Wielkiej Brytanii. MI5 brało pod uwagę możliwość przemycenia na wyspy bomb ukrytych w różnych produktach. W tym celu zlecono pracującemu w MI5 artyście o kryptonimie Laurence Fish, przygotowanie serii grafik przedstawiających hipotetyczne konstrukcje na bazie uzyskiwanych informacji wywiadowczych. Były tam bomby ukryte w termosach, menażkach, butelkach oleju innych podobnych przedmiotach. Jedna z nich znajdowała się w tabliczce czekolady. Bomba miała być wykonana z kawałka stali otoczonej prawdziwą czekoladą. W momencie kiedy ktoś przełamywał pierwszy rząd kostek, pociągał za materiał, który znajdował się wewnątrz tabliczki. Tym samym uruchamiał zapalnik, który to doprowadzał ostatecznie do eksplozji w ciągu kilku sekund. Obawiano się, że taką wybuchającą czekoladę, lub inny podobny produkt, Niemcy mogliby użyć do precyzyjnej eliminacji któregoś z VIPów.

Wybuchowa czekolada – 10 ciekawostek z frontów II wojny światowej

7. K-Racja – Amerykańskie racje żywnościowe

Skoro jesteśmy już przy jedzeniu warto wspomnieć coś o wyżywieniu żołnierzy. W trakcie II wojny światowej amerykańska armia wdrożyła na swoje wyposażenie indywidualne racje żywnościowe tzw. K-Racje. Racje te miały zastępować normalne polowe posiłki w momencie kiedy nie można ich było dostarczyć żołnierzom. Dlatego najpierw weszły na wyposażenie spadochroniarzy jednostek powietrzno-desantowych, którzy to zrzuceni na tyłach przeciwnika byli odcięcia od normalnego zaopatrzenia. K-Racja składała się z trzech posiłków: śniadania, obiadokolacji i uzupełnienia. Zapewniała żołnierzowi dziennie około 3000 kcal. Z czasem okazało się to jednak niewystarczające. Nazwa „K” została nadana od nazwiska jej pomysłodawcy dr. Ancela Keysa, który to próbował opracować rację żywnościową w oparciu o niedrogie produkty dostępne w markecie. Zestaw obiadowy zazwyczaj zawierał: puszkę z daniem głównym (przeważnie mięso lub ser), herbatniki, kostki glukozy, cukierki, napoje w proszku, sól, cukier, gumy do żucia, paczkę 4 papierosów i pudełko zapałek.

Amerykańska K-Racja – Obiad – 10 ciekawostek z frontów II wojny światowej

8. Niemieckie kartki żywnościowe

Podczas obu wojen światowych Niemcy miały spore problemy z zaopatrzeniem swojej gospodarki w surowce i produkty. Nie chodziło tylko o paliwa, czy też metale potrzebne do produkcji uzbrojenia. Problem pojawiał się także z niedoborem podstawowych produktów dla ludności, przede wszystkim z żywnością. Trzeba więc było poddać ją stosownej reglamentacji. Pojawiły się w Niemczech tzw. kartki żywnościowe – Lebensmittelmarke. Poniżej znajduje się 5-dniowa kartka żywnościowa dla żołnierza przebywającego na urlopie. Kartka podzielona jest na poszczególne pola przeznaczone na konkretne produkty. Znajduje się na niej: 1,74 kg chleba, 200 g mięsa, 110 g masła, 50 g margaryny, 125 g marmolady, 150 g cukru, 40 g kawy, 30 g sera, 100 g innych produktów (Nährmittel). Oczywiście kartki żywnościowe nie dotyczyły tylko urlopowanych żołnierzy, dotyczyły ogółu Niemców. Jeżeli taka ilość urzędowo przydzielonego towaru nie wystarczała, bo np. dana osoba pracowała ciężko fizycznie jakimś ważnym zakładzie, należało wystąpić o zwiększenie przydziału.

Niemieckie kartki żywnościowe – 10 ciekawostek z frontów II wojny światowej

9. Karbowanez – Waluta okupacyjna

Po rozpoczęciu Operacji Barbarossa Wehrmacht szybko zaczął zdobywać tereny jeszcze do niedawana zajęte przez ZSRR. Wojska posuwały się do przodu, a na zdobycznych obszarach konieczne było wprowadzenie własnej administracji. Planowanie podbojów i zdobywanie nowych terenów to trudne zadanie, nie tylko militarnie. Z dniem 1 września 1941 roku na terenie Ukrainy utworzono Komisariat Rzeszy Ukraina – Reichskommissariat Ukraine. Obszar komisariatu wykraczał daleko poza przedwojenne tereny II RP. Ustanowienie jakiejś nowej formy władzy wiąże się z wieloma problemami, w tym tak trywialnymi, jak to, czym mają płacić mieszkańcy takiego tworu. Na przykład w Generalnej Gubernii została zachowana polska złotówka. Natomiast w Komisariacie Ukrainy postanowiono wprowadzić stosowną nową walutę. Nazwaną nią „Karbowanez”, co oznaczało zniemczoną nazwę „Karbowanieców”. Poniżej widzimy przykład takiego banknotu z napisami w języku niemieckim i ukraińskim, oraz z nazistowską gapą. Widzimy także datę emisji banknotu 5 marca 1942 roku oraz przedwojenną polską miejscowość Równe, która to była stolicą ukraińskiego komisariatu. 10 Karbowanez równało się 1 Reichsmarce.

Karbowanez – Waluta okupacyjna – 10 ciekawostek z frontów II wojny światowej

10. List gończy za Adolfem Hitlerem

Ostatnia z ciekawostek z frontów II wojny światowej. Wrzesień roku 1939, od ataku hitlerowskich Niemiec na Polskę rozpoczyna się II wojna światowa. Dwa dni później Wielka Brytania i Francja również przystępują do wojny, a następnego dnia brytyjska gazeta The Daily Mirror publikuje specyficzny artykuł. W zasadzie nie jest to artykuł, ale satyryczny list gończy za przywódcą III Rzeszy Adolfem Hitlerem. „Poszukiwany za morderstwo, za porwanie, za kradzież i za podpalenie Adolf Hitler”. Sarkastyczny list opublikowany został 4 września 1939 roku, a swoim stylem przypominał stare listy gończe, wyjęte niczym z dzikiego zachodu. Oczywiście list gończy nie miał żadnej mocy prawnej, był tylko próbą propagandowego oddziaływania na społeczeństwo, które wojny raczej nie chciało. A przynajmniej nie za jakąś Polskę. Prosty język i porównanie czynów Hitlera do pospolitych przestępstw miało oddziaływać na najmniej zorientowane w polityce warstwy społeczne. Cały artykuł dostępny jest pod tym linkiem.

List gończy za Adolfem Hitlerem – 10 ciekawostek z frontów II wojny światowej

Artykuł 10 ciekawostek z frontów II wojny światowej pochodzi z serwisu Eloblog.

Europa zmaga się od kilku miesięcy z ogromną falą przybywających nielegalnych imigrantów, którzy próbują przedostać się na terytorium Unii Europejskiej. Wzrok świata skupił się na Węgrzech, które zmagają się z ich napływem. Aby przeciwdziałać temu zjawisku, Węgry postanowiły wybudować mur na swojej granicy z Serbią. Nie jest to rozwiązanie ani nowe, ani też takie, które byłoby już zaniechane we współczesnym świecie. Przyjrzyjmy się więc wałom i murom granicznym w historii ludzkości oraz w czasach współczesnych.

Wały obronne

Zaryzykowałbym stwierdzenie, że pomysł budowy wałów jest tak stary, jak stare są same początki organizacji społeczności ludzkich. Kiedy ludzie zaczęli organizować swoje życie w ramach osad i grodów, z czasem pojawiła się także koncepcja budowy wałów obronnych, które otaczałyby ich siedliska i domostwa. Oczywiście wpływ na to musiało mieć także poczucie zagrożenia ze strony innych społeczności, które mogły zagrozić ich funkcjonowaniu. Wały obronne zapewniały więc poczucie bezpieczeństwa i dawały możliwość prowadzenia skutecznej obrony przed przeciwnikiem. Ich kształty, formy i sposób budowy były tak różne, jak różne były społeczności, które je wznosiły.

Ślady wałów obronny grodziska na mapach LIDAR – Źródło: Geoportal

Rekonstrukcja wału obronnego drewniano-ziemnego w Biskupinie.

Wały kultowe

Co ciekawe, wały nie musiały być stawiane tylko w celach obronnych. Mogły mieć również charakter kultowy i religijny. Takie wały, zwane najczęściej wałami kultowymi, miały za zadanie wygradzać miejsca święte przeznaczone do praktyk religijnych. Innymi słowy, rozgraniczać sacrum od profanum. Dobrym przykładem mogą być kręgi kultowe na Raduni i Ślęży. Dziś pozostały po nich tylko resztki i niewiele różnią się od zwykłego rumowiska skalnego.

W tle pozostałości wału kultowego na Raduni usypanego z kamieni.

Mury miejskie

Wraz z upływem czasu i rozwojem grodów, koncepcja budowy drewnianych i ziemnych wałów, przekształciła się w koncepcję budowy solidniejszych murowanych murów miejskich. Często wspartych o systemy wież, które pomagały w obserwacji terenu oraz prowadzeniu obrony. Chociaż mury miejskie zapewniały bezpieczeństwo mieszkańcom miasta i znajdującym się w środku garnizonom wojskowym, z czasem stały się ich przekleństwem. Rozwój miasta oznaczał zwiększenie liczby mieszkańców, a to oznaczało budowę nowych domostw i obiektów użyteczności publicznej. To wszystko trzeba było zmieścić ciągle w granicach tych samych murów, które z natury nie są elastyczne. Mury były niczym gorset uciskający rozrastającą się substancję miejską. Na dodatek wraz z rozwojem rzemiosła wojskowego okazało się, że obrona w murach miejskich może być nieskuteczna. Rozwój artylerii sprawił, że cele wewnątrz miasta mogły być skutecznie rażone. Co prawda, wytrzymać mogli to żołnierze, ale nerwy mieszczan nie były już tak wytrzymałe. Ludność cywilna i władze miejskie mogły więc wymusić na lokalnym garnizonie kapitulację. Tak było podczas oblężenia Wrocławia przez Francuzów w 1807 roku. Mury miejskie poszły więc w odstawkę.

Mury miejskie i Krzywa Wieżą w Toruniu.

Wielki Mur Chiński

Otoczyć murem miasto to spore wyzwanie. Jeszcze większym jest budowa muru, który musiałby się ciągnąć kilometrami i chronić granice państwowe. Najbardziej korzystne jest oparcie granicy na naturalnej przeszkodzie np. rzece lub wysokim paśmie górskim, które z natury uniemożliwiają swobodne przejście. Wiadomo, że nie zawsze jest to możliwe. W przypadku zwykłych granic lądowych, ich utrzymanie i kontrola wymaga więc więcej wysiłku. Kiedy myślimy o murach obronnych chroniących peryferia imperiów, pierwszy przychodzi nam na myśl słynny Wielki Mur Chiński. System fortyfikacji zbudowany w północnej części Chin, który miał zabezpieczać przed napływem ludów i najeźdźców z północnych stepów. Wielki Mur w znanej i zwiedzanej dziś formie powstawał za czasów dynastii Ming. Choć jego wcześniejsze formy były budowane już setki lat wcześniej, jeszcze przed narodzeniem Chrystusa.

Wielki Mur Chiński – Foto: Severin.stalder Źródło: commons.wikimedia.org

Wał Hadriana

W Europie przykładem takiego budownictwa jest Wał Hadriana, zbudowany za czasów rzymskich w północnej Brytanii. Wał powstał w II wieku naszej ery, za panowania cesarza Hadriana, stąd jego nazwa. Prawdopodobnie miał zabezpieczać przed napływem lub najazdem niepodbitych plemion z terenów dzisiejszej Szkocji.

Wał Hadriana – Foto: Michael Hanselmann Źródło: commons.wikimedia.org

Mur Berliński

Zazwyczaj funkcją murów było uniemożliwienie wdarcia się ludzi i wojsk przeciwnika do wnętrza otaczanego obszaru. Bywały również w historii sytuacje odwrotne. Sytuacje, w których to mur był stawiany przez władze, które chciały uniemożliwiać własnym mieszkańcom opuszczenie jakiegoś terenu. Ten najsłynniejszy przypadek możemy zaliczyć do zdobyczy socjalizmu. Mowa jest tu o Murze Berlińskim, który przez 28 lat rozgraniczał Berlin zachodni od Berlina wschodniego. Tym samym miał uniemożliwić ucieczkę na zachód obywateli NRD i mieszkańców wschodniej części miasta.

Zachowane pozostałości Muru Berlińskiego.

Dzisiejsze mury na granicach

Dziś wciąż mury i konstrukcje o podobnych funkcjach, stawiane są przez państwa na swoich granicach z różnych powodów. Wbrew pozorom nie są to sytuacje odosobnione i nieliczne. Warto wspomnieć choćby ostatnie przypadki w Europie. W roku 2014 swój mur na granicy z Rosją zaczęła stawiać Ukraina, w związku z „pełzającym konfliktem” z Rosją we wschodniej części kraju. Z powodu strachu przed Rosją swój mur na granicy postanowiła wybudować także Estonia. W tym roku, w związku z kryzysem imigracyjnym, swój mur wybudowały wspomniane już Węgry. W zasadzie mowa jest tu o płocie granicznym. Systematyczne w mediach pojawiają się doniesienia o jego rozbudowie na nowych kolejnych odcinkach granicy.

Płot na granicy Wegier – Foto: Délmagyarország/Schmidt Andrea Źródło: commons.wikimedia.org

Chyba najsłynniejszy mur znajduje się dziś na granicy między Stanami Zjednoczonymi i Meksykiem. Głównie ma chronić przed nielegalnym napływem imigrantów z Meksyku. Wspomóc ma także walkę z przemytem. Do ochrony muru i granicy wykorzystywana jest również nowoczesna technologia, jak czujniki ruchu i kamery na podczerwień. Teren patrolowany jest również przez służby graniczne, które dysponują SUVami i helikopterami. Na poniższym zdjęciu zgadnijcie po której stronie są Stany Zjednoczone, a po której Meksyk. Odpowiedź może być zaskakująca i znajduje się w podpisie zdjęcia.

USA (po lewej) Meksyk (po prawej) – Źródło: commons.wikimedia.org

Kolejna z budowli, o której się kiedyś dużo mówiło, została wzniesiona przez Izrael. Mowa jest tutaj o tzw. murze bezpieczeństwa. Jak tłumaczyła strona izraelska, mur ma chronić ludność cywilną i obywateli Izraela przed atakami terrorystycznymi ze strony palestyńskich ugrupowań. Terytorialnie odgranicza Zachodni Brzeg Jordanu od Izraela. Jego budowa spowodowała wiele kontrowersji.

Izraelski mury przy Zachodnim Brzegu Jordanu – W. Hagens Źródło: commons.wikimedia.org

Poniżej mapa pochodząca z Wikipedii z zaznaczonymi murami i barierami oddzielającymi na granicach. Nie kontrolowałem jej poprawności. Stan na dzień 6 września 2015 roku.

Mury i barier ooddzielających na granicach – Źródło: commons.wikimedia.org

Artykuł Mury na granicach – Historycznie i współcześnie pochodzi z serwisu Eloblog.