Turystyka

Zwiedzanie podziemi Mittelwerk i obozu KZ Mittelbau-​Dora

Zwiedzanie podziemi Mittelwerk i obozu KZ Mittelbau-​Dora
Grzegorz Sanik

Zwiedzanie dawnego obozu koncentracyjnego KZ Mittelbau-​Dora i podziemnej fabryki Mittelwerk. To właśnie w podziemiach wydrążonych w Górach Harzu, koło miejscowości Nordhausen, Niemcy produkowali latające bomby V-​1 i rakiety V-​2. Tak dziś wygląda teren obozu i dawnej fabryki rakiet.

W zeszłym miesiącu wraz z przyjaciółmi zwiedzałem teren dawnego obozu koncetracyjnego KZ Mittelbau-​Dora i podziemnej fabryki rakiet Mittelwerk. Wyjazd został zorganizowany przez Sztolnie Walimskie, jeden z udostępnionych kompleksów Riese. Kompleks wydrążony w Górach Harzu koło miejscowości Nordhausen to prawdziwa legenda. Na temat jego mroczne i tragicznej historii pisałem już w moim poprzednim artykule. Dziś zapraszam do oglądania fotorelacji ze zwiedzania Mittelbau-​Dora.

Pozdrawiam z wejścia do podziemi zakładów Mittelwerk

Pozdrawiam z wejścia do podziemi zakładów Mittelwerk

Obóz KZ Mittelbau-​Dora

Jak już wspomniałem w poprzednim artykule, przez obóz KZ Mittelbau-​Dora przeszło około 60 tys. więźniów. Co najmniej jedna trzecia z nich nie przeżyła morderczej pracy i ciężkich obozowych warunków. Jedną z najliczniejszych grup wśród więźniów byli Polacy. Na początku kwietnia 1944 roku było ich najwięcej ze wszystkich narodowości – około 13 tys.

Teren obozu koncentracyjnego KZ Mittelbau-Dora

Teren obozu koncentracyjnego KZ Mittelbau-​Dora

KZ-Lager Mittelbau-Dora - Po obozie nie pozostało dziś dużo śladów, po wojnie obozowe baraki szybko zostały rozebrane

KZ-​Lager Mittelbau-​Dora – Po obozie nie pozostało dziś dużo śladów, po wojnie obozowe baraki szybko zostały rozebrane

Dziś w miejscu dawnych baraków rośnie las, drzewa pomalowane na biało wskazują, gdzie kiedyś stały budynki

Dziś w miejscu dawnych baraków rośnie las, drzewa pomalowane na biało wskazują, gdzie kiedyś stały budynki

Prawie wszystkie budynki po wojnie zostały rozebrane

Prawie wszystkie budynki po wojnie zostały rozebrane

Po zjednoczeniu Niemiec, na początku lat 90-tych zainteresowano się dotąd zaniedbywanym miejscem dawnego obozu

Po zjednoczeniu Niemiec, na początku lat 90-​tych zainteresowano się dotąd zaniedbywanym miejscem dawnego obozu

Stolarnia, jeden z nielicznych zachowanych budynków

Stolarnia, jeden z nielicznych zachowanych budynków

Miejsce straceń...

Miejsce straceń…

Zachował się również budynek krematorium

Zachował się również budynek krematorium

1944 - Data budowy krematorium na kominie

1944 – Data budowy krematorium na kominie

Wnętrze krematorium - Spalono tutaj około 5 tys. ludzkich ciał

Wnętrze krematorium – Spalono tutaj około 5 tys. ludzkich ciał

Piec krematorium KZ Mittelbau-Dora

Piec krematorium KZ Mittelbau-​Dora

Liczne pamiątkowe tablice w budynku krematorium

Liczne pamiątkowe tablice w budynku krematorium

Przed krematorium stoi pomnik poświęcony pomordowanym więźniom obozu koncentracyjnego KZ Mittelbau-Dora

Przed krematorium stoi pomnik poświęcony pomordowanym więźniom obozu koncentracyjnego KZ Mittelbau-​Dora

Pomnik autorstwa Jürgena von Woyskiego powstał w 1964 roku

Pomnik autorstwa Jürgena von Woyskiego powstał w 1964 roku

Przed pomnikiem złożyła kwiaty delegacja z CKiT z Walimia i Sztolni Walimskich

Przed pomnikiem złożyła kwiaty delegacja z CKiT z Walimia i Sztolni Walimskich

Pomordowani i umęczeni więźniowie KZ Mittelbau-Dora pochodzili z wielu krajów, najwięcej było Rosjan i Polaków

Pomordowani i umęczeni więźniowie KZ Mittelbau-​Dora pochodzili z wielu krajów, najwięcej było Rosjan i Polaków

Współczesny plan miejsca pamięci KZ Mittelbau-Dora

Współczesny plan miejsca pamięci KZ Mittelbau-​Dora

Teren byłego obozu KZ Mittelbau-Dora

Teren byłego obozu KZ Mittelbau-​Dora

Naszym przewodnikiem po terenie dawnego obozu była Pani dr Regine Heubaum. Przed nowoczesnym budynkiem muzeum znajduje się dziś makieta przedstawiająca teren obozu koncentracyjnego i fabryki Mittelwerk. Dr Heubaum tłumaczy nam, że z miejsca, w którym właśnie jesteśmy bardzo dobrze widać w dole pobliskie miasto Nordhausen. W czasie wojny zarówno więźniowie widzieli Nordhausen, jak i mieszkańcy Nordhausen widzieli obóz koncentracyjny. Dr Heubaum tłumaczy, że z tego powodu mieszkający wówczas w mieście Niemcy dobrze zdawali sobie sprawę z istnienia obozu i niewolniczej pracy tysięcy więźniów. Nie mogą więc dziś zasłaniać się niewiedzą. Bardzo słuszna uwaga. Dziękuję dr Heubaum za oprowadzenie po terenie obozu i ciekawą lekcję historii.

Dr Regine Heubaum omawia makietę obozu przed budynkiem muzeum

Dr Regine Heubaum omawia makietę obozu przed budynkiem muzeum

Nowoczesny budynek muzeum wzniesiony tuż przy obozie, w dole widać Nordhausen

Nowoczesny budynek muzeum wzniesiony tuż przy obozie, w dole widać Nordhausen

W budynku muzeum znajduje się nowoczesna wystawa

W budynku muzeum znajduje się nowoczesna wystawa

Ekspozycja w muzeum KZ Mittelbau-Dora

Ekspozycja w muzeum KZ Mittelbau-​Dora

Ekspozycja w muzeum KZ Mittelbau-Dora

Ekspozycja w muzeum KZ Mittelbau-​Dora

Zachowane części do produkcji broni

Zachowane części do produkcji broni

Podziemia zakładów Mittelwerk

Po zwiedzeniu terenu dawnego obozu, przyszła pora na podziemia zakładów zbrojeniowych. Podziemia Mittelwerk to prawdziwy olbrzym, ale dla turystów udostępniony jest tylko mały fragment kompleksu. Główne wejścia do podziemi zostały po wojnie wysadzone. Żeby umożliwić ruch turystyczny wydrążono jeszcze jedną sztolnie, specjalnie dla turystów. Na mapie zaznaczona jest kolorem niebieskim. Trasa dostępna dla turystów jest krótka, zaznaczona jest kolorem czerwonym. W środku znajdziemy sporo zachowanych oryginalnych części do rakiet i latających bomb, niektóre są całkiem spore np. elementy silników rakietowych. W głównej hali znajduje się także makieta podziemi.

Plan podziemi Mittelwerk - Udostępniony fragment podziemi kolor czerwony, nowa sztolnia wejście dla turystów kolor niebieski

Plan podziemi Mittelwerk – Udostępniony fragment podziemi kolor czerwony, nowa sztolnia wejście dla turystów kolor niebieski

Trzeba tutaj podkreślić, że udostępniony jest tylko mały fragment podziemi. Wynika to z tego, że władze muzeum kładą przede wszystkim nacisk na zwiedzanie obozu, jako miejsca pamięci pomordowanych kilkudziesięciu tysięcy więźniów. W takim kontekście zwiedzanie podziemi jest tylko dodatkiem do turystycznej trasy, a zanim odwiedzający zobaczą olbrzymie hale Dory, należy im najpierw uzmysłowić, jak wiele istnień ludzkich kosztowało całe to przedsięwzięcie.

Wejście do trasy turystycznej podziemi Mittelwerk, po lewej stronie zaznaczone jest zawalisko w miejscu istnienia oryginalnego wejścia

Wejście do trasy turystycznej podziemi Mittelwerk, po lewej stronie zaznaczone jest zawalisko w miejscu istnienia oryginalnego wejścia

Wejście do podziemi Mittelwerk (Mittelbau-Dora)

Wejście do podziemi Mittelwerk (Mittelbau-​Dora)

Dobudowana współczesna sztolnia

Dobudowana współczesna sztolnia

Podziemia zakładów Mittelwerk (Mittelbau-Dora)

Podziemia zakładów Mittelwerk (Mittelbau-​Dora)

Model podziemi kompleksu Mittelwerk (Mittelbau-Dora)

Model podziemi kompleksu Mittelwerk (Mittelbau-​Dora)

Model podziemi kompleksu Mittelwerk (Mittelbau-Dora)

Model podziemi kompleksu Mittelwerk (Mittelbau-​Dora)

Zachowane części do rakiet

Zachowane części do rakiet

Silnik rakiety V-2

Silnik rakiety V-​2

Silnik rakiety V-2

Silnik rakiety V-​2

Podziemia Mittelwerk (Mittelbau-Dora) i porozrzucane części do rakiet

Podziemia Mittelwerk (Mittelbau-​Dora) i porozrzucane części do rakiet

Porozrzucane części do rakiet V-2 i latających bomb V-1

Porozrzucane części do rakiet V-​2 i latających bomb V-​1

Fragment budynku wybudowanego w podziemiach

Fragment budynku wybudowanego w podziemiach

Podziemia fabryki Mittelwerk w większości nie były obetonowane

Podziemia fabryki Mittelwerk w większości nie były obetonowane

Podziemia Mittelwerk w większości nie były obetonowane, a drążone były w anhydrycie

Podziemia Mittelwerk w większości nie były obetonowane, a drążone były w anhydrycie

Podziemna trasa dla zwiedzających jest dobrze zachowana, lecz krótka w porównaniu do całego kompleksu

Podziemna trasa dla zwiedzających jest dobrze zachowana, lecz krótka w porównaniu do całego kompleksu

Podziemia Mittelwerk (Mittelbau-Dora)

Podziemia Mittelwerk (Mittelbau-​Dora)

Jedna z częściowo zalanych hal

Jedna z częściowo zalanych hal

Informacje dla zwiedzających

Teren obozu jest dostępny do zwiedzania przez cały rok, w każdy dzień tygodnia z wyjątkiem poniedziałku. Wejście na obiekt jest bezpłatne. Zwiedzanie podziemi może odbywać się tylko z pracownikiem muzeum lub w towarzystwie przewodnika. We wtorki i piątki są bezpłatne wycieczki z przewodnikiem. Na terenie obiektu można również wykupić audioprzewodnik, ale język polski nie jest dostępny (stan marzec 2017 roku). Szczegółowe informacje należy sprawdzić wcześniej na stronie: www.buchenwald.de.

Mapa KZ Mittelbau-​Dora (Mittelwerk)

  • Tobiasz Siotor

    Nie wiem czy Pani przewodnik Wam wspominała, ale za krematorium, tam gdzie jest zbocze i porozrzucane kamienie – tył budynku, wysypywano proch kremowanych więźniów. Do dziś to miejsce żywej pamięci po zamordowanych przez Nazistów więźniów i pracowników przymusowych z całej Europy! Pokój ich duszy!.
    Nie wiem czy miałeś podobne spostrzeżenia i ocenę muzeum jak ja:
    https://www.facebook.com/tobiasz.siotor/posts/340950522772541

    Pozdrawiam. Bardzo fajne fotorelacja!

    • Tak wspominała o tym. Ciężko powiedzieć, czy Gross-​Rosen na bogatszą dokumentację. Archiwum Gross-​Ross (znajduje się w Wałbrzychu) widziałem. Buchenwaldu nie. Ekspozycja była ciekawa, tylko moim zdaniem trasa zwiedzania podziemi trochę za krótka. Fakt, brakuje tam choćby audio-​przewodnika w języku polskim. Ale mają w języku polskim przygotowane broszury do zwiedzania ekspozycji w nowym budynku muzeum. Pozdrawiam!

Turystyka
Grzegorz Sanik
@grzegorz_sanik

Od kilku lat piszę na Eloblogu artykuły o historii, turystyce i nowych technologiach. Od urodzenia związany jestem z Dolnym Śląskiem. Prowadzę także na YouTube kanał Podróżnik w czasie.

Więcej w kategorii Turystyka

Dolnośląskie kolosy – Zapory wodne na Dolnym Śląsku

Grzegorz Sanik2 września 2017

Te dwa zamki musisz odwiedzić na Białorusi – Nieśwież i Mir

Grzegorz Sanik20 sierpnia 2017

Ponad 11 000 niezwykłych miejsc na jednej mapie!

Grzegorz Sanik11 sierpnia 2017

W poszukiwaniu dawnej granicy II RP na Białorusi

Grzegorz Sanik9 sierpnia 2017

Wyjazd turystyczny na Białoruś – Moje przemyślenia

Grzegorz Sanik6 sierpnia 2017

Raport GUS turystyka w Polsce w 2016 roku

Grzegorz Sanik25 lipca 2017

Zapomniany opuszczony radziecki schron pod Wałbrzychem

Grzegorz Sanik25 czerwca 2017

Szlak Zamków Piastowskich – Śladami Piastów Śląskich

Grzegorz Sanik20 maja 2017

Urlop nad morzem? Ta wiedza może uratować Ci życie!

Grzegorz Sanik7 maja 2017